Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapit 18 SITUASYON APRE PREMIER INVASYON
Nan epok sa, an pil moun te kwe, si zoka se ton evasyon ki te blyen planifiye, sa te ka petet fatal pou di valye.
An patan, se Ameriken ati ou peyn,
paske te voye fe plizyor vwayaj an Haiti, pou lta lwe lye tenan Raymond Chassagne, ki te la sou plas pou pran kontak ak kak ofisye la Meda Iti, ki ta kap bay konkou nan evasyon pasket pou al fer pou baskile di valye. Di valye te vin kon sa. Yo te arete ati ou pen. Apre, gro presyon ambasade meriken nan pa ou prins. Yo te liberel. Yo te arete lieutenant Raymond Chassagne.
Apre, yon jujman koumasyal ki te dure 15 jou nan tribunal milite.
ne remon chasay pou te pase un nan aprizon an penitensye nasyonal. Kom depi le sa, pat gen oken moun ki te pon direksyon mouvman an Haiti. Sa la koz le yuit envahisseur debakeman, wii, yo pat jwen peson ki tap tan yo souteren. An plus de sa, se le pasket fin pan kazen de sa lin, li komanse rele e pale nan telefon ak plizyo ofisye lamè d'Haiti ki te bay asyreuse,
yo tap kap kontes nou yo.
nan yo ki te deplase pou vin pote pasket konkou.
Nou ete kwe se ton evasyon, tankou an pil lot vie evasyon nou pal wè ki fet pi devan.
Apre tentative kou de take bou,
mette ak promi evasyon sa.
Divalye wè se tout bon, a de fwa li manke ale. Se pou tete sa, menm jou a apre evasyon,
li komanse pren tout an seri disposition pou l'kore pou val. Le di vali reflechi pou lwe a ki fasilite l te revoke kebo, e soutou a ki rapidite, yvi gren mersenèr te rive pran e okupe kazen de sa lin, ki se pi gwo kazen gen apè yia, e ki kampe justeman de palè nasyonal. Di vali realize ke la Meda-Haiti son fos ki pa kampe sou anyen.
Kon sa li pral tout d'abord demanti bile. E bien vite apre sa, li pral avili la Meda-Haiti. Po komanse li dekore Clement Barbeau. Po bon jan aktivite li te deploye pou l'matin evasyon. Kom general Maurice Flambert, di vali te nomen chef d'état-major la Meda-Haiti pou remplase Kebo. La men apre invajyon, Di valye baye flamber, Yon pigwo grad, Li te nomen l majo general.
Kom la invajyon, Flamber te blese nan figi,
Di valye te fel pase, Yon nwi nan pale, Apre salte tou, Invite general flamber, Poul viv akotel, An dan pale nasyonal. Dapre sa nou jen nan temoyaj, Ki se tit liv preso apyer, Li ekri, ke se pa te vekse gwo ofisye la me ya Daitye ou te vekse. Le ouwe chef de ta majol la me Daitye a, al rete non chanm, ansemak madam li e de pitit, akote yore ki tonton makout, an den valet nasyonal. Piske du valet konye, vin gen an den palet la ambajel, e sou kontrol li, chef de ta majol la me, general Maurice Frambert, ansemak Clement Barbeau, chef polis sekret palet nasyonal, li pat pran tan pou du valet fè la meda iti, vin fè ko ak tonton makout yo, et tou fè la meda iti tou ne yon la men makout.
Bon kote si vil yo, di waliye pral fè gran reform nan minister, li pral voye ale Frédéric du Vigneau ki te ministre l'interier, de menm ke pè Jean-Baptiste Georges ki te ministre l'éducation nationale,
li pral remplace pè Georges par yon lot pè ki te rele Hubert Papayé. Z afer evoke pe Jorge sa, te etone an pil moun ki te kones se la kaymanman pe Jorge, di valye te pase yon bon boutan kache nan finisman gouvernement magloa. An tou ka apre sa, di valye te mette telman gro presyon sou pe Jorge ke l te blije kouri ki te peyi ya, e al vive an exil nan peyi etranje.