Koleksyon› Paj Listwa: Istwa Ayiti› Gouvènman Prezidan François Duvalier (1957-1971)
Volim 11 · Chapit 9

Premier jour, président du valier au pouvoir.

Tèks chapit sa a soti nan transkripsyon prensipal la. Li poko korije.

Tab matyè
Chapit yo
  1. Volim 11 · Chapit 1Kiyès ki te Jeneral Antonio Kébreau? E kiyès ki te Clément Jumelle?
  2. Volim 11 · Chapit 2Kiyès ki te agwonòm Louis Déjoie?
  3. Volim 11 · Chapit 3Kiyès ki te Doktè François Duvalier?
  4. Volim 11 · Chapit 4Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier
  5. Volim 11 · Chapit 5Èske Duvalier te gen konesans mistik?
  6. Volim 11 · Chapit 6Kanpay elektoral 1957
  7. Volim 11 · Chapit 7Eleksyon prezidansyèl
  8. Volim 11 · Chapit 8De 22 septem a 22 octob 1957
  9. Volim 11 · Chapit 9Premier jour, président du valier au pouvoir.
  10. Volim 11 · Chapit 10Tout d'abord Kagula, apre sa tonton makout.
  11. Volim 12 · Chapit 11Rencontre président du valier d'abord ak Clément Jumel,
  12. Volim 12 · Chapit 12General Kebro apre eleksyon
  13. Volim 12 · Chapit 13Duvalier pral kouri al genel Kebro
  14. Volim 12 · Chapit 14Apre General Kebo, di wale pal kouri ak Major Preswapier.
  15. Volim 12 · Chapit 15Se kounye ya, prezident Duvalier pa al gen problem
  16. Volim 12 · Chapit 16Sityasyon pral vin anko pi malouk
  17. Volim 12 · Chapit 17Premier invasion
  18. Volim 12 · Chapit 18SITUASYON APRE PREMIER INVASYON
  19. Volim 12 · Chapit 19Militien, Tonton Makout, Faudimanche, Clément Barbeau
  20. Volim 12 · Chapit 20Merin Merikè,
  21. Volim 13 · Chapit 21Tribulation la famin jumel
  22. Volim 13 · Chapit 22Chapit 22
  23. Volim 13 · Chapit 23Yon dezyam evasyon
  24. Volim 13 · Chapit 24di, mwen se met peyi ya,
  25. Volim 13 · Chapit 25Sityasyon ekonomik peyi
  26. Volim 13 · Chapit 26Program potekole
  27. Volim 13 · Chapit 27gwoze pou let yo ki nan ame da iti,
  28. Volim 13 · Chapit 28Di valye pou aleve kont pe, an san mak konseye franse l'eglise katolik yo ki nan pe iya.
  29. Volim 14 · Chapit 29Asasina Dokter Roger Rousseau
  30. Volim 14 · Chapit 30Arrestasyon Clement Barbeau
  31. Volim 14 · Chapit 31KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?
  32. Volim 14 · Chapit 32Grev elev ak etudyan
  33. Volim 14 · Chapit 33Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya
  34. Volim 14 · Chapit 34MOUVEMENT KOMUNISTE
  35. Volim 14 · Chapit 35Du valye pal bay pou ap tete pal yo kou d'eta.
  36. Volim 14 · Chapit 36Jou de la Rekonnesse Nationale
  37. Volim 14 · Chapit 37Pozisyon gouvernement amerikain vis-a-vis du valier
  38. Volim 14 · Chapit 38Kouman situasyon pou alye apre sa?
  39. Volim 14 · Chapit 39Chapit 39
  40. Volim 15 · Chapit 40Divalye pou al liberer Clement Barbeau
  41. Volim 15 · Chapit 41Tentative Koudeta 14 Avril 1963
  42. Volim 15 · Chapit 42Clemant Barbo pa leve kampe kondivalye.
  43. Volim 15 · Chapit 43Babo pa leseye kidnapè Jean-Claude Duvalier.
  44. Volim 15 · Chapit 44Kitè plan Clément Barbeau?
  45. Volim 15 · Chapit 45Sa kite pase an vant tentative kidnapping Jean-Claude sa?
  46. Volim 15 · Chapit 46Kris diplomatik ant Haiti e la Republik Dominikèn
  47. Volim 15 · Chapit 47Komasman mwa me 1963
  48. Volim 15 · Chapit 48La jounen 15 me 1963
  49. Volim 15 · Chapit 49Jounal Le Nouveau Monde.
  50. Volim 15 · Chapit 50Jouman di valye fè pa tombe nan dat 15 me 1963?
  51. Volim 16 · Chapit 51Rezon ki fè du valye pa tombe nan dat 15 mai 1963
  52. Volim 16 · Chapit 52Mois de la reconnaissance nationale
  53. Volim 16 · Chapit 53Konseil Nasional de Devloupment et de Planifikasyon Konadep
  54. Volim 16 · Chapit 54Le mort Clément Barbeau
Vèsyon audio
0:00 --:--
Premier jour, président du valier au pouvoir.

Chapit 9 Premier jour, président du valier au pouvoir.

Fason eleksyon te organize, la kos du valier monte au pouvoir san l'pad gen yon vwè mandat popüler. Lè, sak fè an pil moun te kwe, sa pa b'durè lontan, e mèm gen moun ki te parye go la jan, an 23 mwa, la mè d'Haïti pral kapote doktèr du valier. Se pou tèt sa, de l'année 1957,

jou krive l'année 1971,

prezident du valier pral genyen pou l'fè fasse kare devan yon oposisyon farouche ki te montè kontre li. Yon pwemye kestyon, Pou ki rezon General Kebou ansem a Xako Litlio te fe fe vie eleksyon sa?

Dapre sak tab di nan epok sa, General Kebou te fe yon akor avik doktèr du valye ou l bay pouvoi akondisyon Kembel kom chèp d'état-major l'armè d'Haïti pèndan 3 an. apre sa pou prezidant du valye Voyel, ambasadeur da Iti ou Vatikan. Kom ansyen seminarist, yon nan rev Kebo,

se pou yon jou lal vive a Wom pou lwe kouman paplap fonksyone e kouman bagay yo te fed nan la site du Vatikan. Pou general Kebo te rive pi fasilman, fe du valye pon pouvo, di te met al e ka an pil nan gro ofisye yo e kembe nan la armè d'Haïti, tout sa yo l konen ki te du valirist an kou li mèm. Men pou ki sa ofisye sa yo te du valirist, se pat ni pa moun pou du valier, ni pa konviksyon politik, se ke tout d'abord, pendan 6 an l te pase ou pouvoi, Paul Margulois te kembe tout gwocha brak yo ki te monte an sèm avèl an 1950,

Fok di gen an pil nou ofisye yo ki ta plèyen Deske pandan 12 denye aney yo, yo pat jom pran promosyon. Ke fe Duvalier? Di pou met yo tout, di pou albay yo promosyon. An plus de sa, milite yo prevoi, avek Duvalier, yo pral bien menen.

De dat, eleksyon, 22 septembre, a dat li pretese man 22 oktob 1957.

Pandan tout mwa sa,

Duvalier te montre l'kredosil.

Yon moun ki gaga, yon moun ki e gare, li te toujou d'akor avèk tou sa grochabrak yo ki te nan l'armè d'Aiti a te dil, e bien vit, li te kou yi fè tou sa yo te mandè l'boul fè.

Genè ofisye yo ki pat genyen okun respè boudi balye, e yo te wèl tenkou yon moun yo pral toujou kap fè avèl tou sa yo vle, kom nou pral wè pi devan, yo tout te nan lè rè.

Yo tout pral pou nan gom. Paske ou fon, du valye pa telman vle wè ofisye la meda iti yo ki te pase nan akademi militer. E surtout, sa yo ki te pati al prantrenman nan baz militer ou Zeta Zuni. Li wè kouman ofisye la meda iti yo te jete estime, kouman se de jen ofisye ki tal pase general Paul Magloire l'od pou l'kite peyi ya, kouman ofisye yo te eklate yon apre l'od prezident Franck Sylvain,

Président Daniel Fignolet E kouman yo te fè fè yon vie eleksyon Ki te pèmèt li pwèn pou vòr Duvalier te pwèn sè Tout ofisye yo la E ap suveyè premye okasyon pou bal kou d'Etat E kom nou pwèl wèpi devan Bien vit Duvalier pwèl krasè anpil nan ofisye yo Ki pat bientan kouri ki te bè yia El pwèl avili la mi d'Haïti Kelke jou anvan doktor Duvalier prété sèman

de pres a kek jounalist kotel di peyizan adouril.

Li pa ni ble, ni bouj drapo, men se tout drapo haisyen ki reprezenté l'union noire akmela. Li pa genyen l'enmi, ni l'paple genyen. L'enmi nasyon, se nan chon ki la pou juje yo. Li pou met pou l'respecte tout doa konstitisyon garanti.

Li invite lot kandida yo pou yora li yo a li menm e nan premier konferans de presa, li te menm souwete pou Haiti vinyon petit chéri Etats-Unis tan kou Puerto Rico, li montre nesesite pou l'monte yon gouvernman ki yon et,

li mande konkou peyi meriken pou ede l solusyonne kak problem fiskal, li promet li pou al favorize moun ki vin investi nan developman touriste, el pou al mande Washington pou vwe yon misyon milite pou kolabori avek l'ame d'Haiti. pou l fini li mande l union tout sektor politik ki gen a bi. Nan dat 22 oktob 1957,

Dr. François Duvalier prété seulement nan parle national kom 36e président d'Haïti. Nan dis kou l fè, li deklare la garanti liberté e la baye tout Haitien protection, li pral monte yon gouvernement d'union national e l pral rekoncilie nan chan.

konferans de pres li bay apre sa, li deklare bay kek jounalis, li pa gen akoun ledmi,

sof moun yo ki ledmi nan chan an. Nan mi tan moun yo ki te invite pou vin asiste la di vali ta pwete seman kon prezident, te kon blan meriken ki te rele John Roosevelt. Blan meriken sa, ki te pitit yo ansyen prezident meriken, ki te rele Franklin Delano Roosevelt. Te gen yon bureau New York, ki te kon fe lobby. Fe bel reklam pou moun.

Duvalier te kaskè 150 000 lola by John Roosevelt pou l'fè l'hobi pou li e defan intègrè gouvernement nan Washington.

Premier moun prezident Duvalier tal ran vizit ofisiel, l'elfin pwete seman, se ansyen prezident Stenyo Vincent.

Nantan sa, yon bon pati intelektuel pa ou prens, te gen an pil admiration pou Stenyo Vincent. Paske dapre yo, Vincent te gen bel voal,

El te kon fè bel diskou an franse e an kreol. D'ayor, pwè nan tout kampany lan, Duvalier te kon ap di pwè gen okan haisyen ki kon pale kreol pi bien pa se stènyo Vincent.

Se Vincent ki te fè Duvalier non men Frédéric Duvigno kom premier ministre de l'Intérieur nan gouvernement. E Vincent te retè jousk aske te mouri Petionville nan dat 3 septembe 1959 yon konseye politik trèz écoutè pou président Duvalier.

al ete apren le sol telman bien ke l teri ve depase tout vie man ev, tout vie magoui politik, Vincent te kon remet, l el te prezident. La mem apre di valie mante pouvoi, premier sal konstate, se ke kes l eta ate vide. Se konsa an pil moun ki te kon vin ou el nan paler, li te kon baye an ti tcho tcho. Les se arrive nan zorei direktor jititaba, li kouri al nan paler, al potet boite katon bourre ak do l'Ameriken baye du valye el dil.

Prezident, konen bien oken kote politik pa fèt sa la jan. Mwen pral pote ba ou chak matin de boite katon chaje ak do l'Ameriken, sak reprezenté la jan ou set reje a kolekte la vey. D'ayèr, se konsa bagayote kon fèt sou prezident. Estime de mèm ke sou prezident Paul Maglois. Ke fèt du valye?

pren la jan ki nan de brad katon yo, li mette yon anvrop pa li a 50 dola, 100 dola, 200 dola, jou krive 1000 dola. Il klasé anvrop pa group separe an dant siwa nan bi wol. Kom di va li konen chak moun gen yon pri, li te kon fè bel jes avèk pi fò moun ki te kon vin wel, nan palè, e chak fò al fè yon jes, san pa bezwen louvri anvrop la, li konen t'avans, kom el ajan, chak moun. An novem, yon mwa aprel te prete serman, jivale dekrete amnisti pou tout prizonye politik yo, yo te arete penan ke vay la. Yo te lage yo tout sof patizan Louis de Joyo ki te mele nan souleveman ki te fete nan dat 25 me, nan pou ou pres. Nan men mwa novem sa, jivale te vwe kuba yon delegasyon senk moun ke l fè konfians pou yal negosye ak yon bank kube pou prete gouvernement haisyen

pou 7 ans, a 5,5% interè. Po l'ajans a te rive deke se, te gen 3 kondisyon.

Premiaman, te gen 7 milyon dola ki te depo nan bank Cuba. 7 milyon dola, sa, se l'ajan ou te pon sou travayor a ici yo ki te ap koupe kran nan bate Cuba. Yo te sere l'ajans a pou yo e yo te suppose remet travayor l'ajan, le retoune an Haiti, apre se zon suk la fini. ki se touve person pa jom fe ouken reklamasyon. Se 7 milyon dola sa ki te servi pou garanti tiraj 4 milyon dola bank kibè te pwete gouvernement haitien.

Dezyèman, gouvernement haitien te konsenti pou l'peye koutye yo ki te mare afer yon milyon dola komisyon. E tozyèman, kom te gen plizye revolisyonè a kibè ki tap mouton komplo an Haiti pou al renverse gouvernement kibè.

Prezident kuben Fulhen, sio Batista, te fè du valye kompren, yon nan kondisyon pou l'jouen 4 milyon dolar, se pou l'pa pèmèt revolutionèr kuben yo, sevi avèk Haiti kom baz, pou yal envayi Kuba, e renversè kouvelman. Apre zafek 4 milyon dola fin mare, la jan te transfere Nou York a disposisyon gouvernement haisyen. La men, Divalier vwe fwe tout mame delegasyon an, a tout boulin rale koryo kite kiba. Sanble yon milyon dola komisyon an, pa djom piye.

Pou demare a 4 milyon dola sa, gouvernement Divalier te pote tout atensyon la de kote sol mwana piye. ki se pou ou prens ak vilokap. Tout d'abord, gouvernement si yon kontra ak yon firm Miami pou vin leve eskanp figyur la saline ak konstruksyon yon bankay pou loje sek mil moun. An plus de sa, te gen plan pou bati yon go aéroport pou ou prens ki kap resevwa avyon jet. Pou vilokap, gouvernement anonse yon pral reamenaje aéroport ou kap e yon pral bati yon lotel. Se apre sa, di wali ap pral deklare nan an miting ke l te fet devan la douan pandan l tap fon vizit o kap, ke l hotel ki pral bati o kap la pral gen 500 chanm. An pil moun ki tap reflechi, tap mande, men ki chapon vil o kap te gen nan tan sa, pou l te rive kenbe kompa yon hotel 500 chanm. Ou fon, kom nou konen, l hotel 500 chanm sa, pa djom bati.