Èske Duvalier te gen konesans mistik?

Chapit 5: Èske Duvalier te gen konesans mistik?

Valè pawòl ki pale sou degre konesans mistik Duvalier lakòz anpil moun kwè Doktè Duvalier te gran moun jouk yo fè'l mal. Ann wè toudabò enpe nan sa nou ranmase. Apre sa, n'a wè sa li menm ekri nan Mémoires d’un leader du tiers monde, ki se tit youn nan dènye liv Doktè Duvalier pibliye anvan'l mouri.

Lorimer Denis

Toudabò, nan sa nou ranmase, nou jwenn Duvalier te pase yon bon pati jenès li Bizoton. Li te ti jènjan lè li ansanm ak fanmi'l te kite Bizoton e yo t'al rete nan yon kay, Ri de Mirak, nan Port-au-Prince. Nan katye sa a, li te vin gen yon vwazen ki te rele Jean-Joseph Lorimer Denis.

Lorimer Denis, ki te fèt Okap, li t'al fini klas li kòm pansyonè Lise Pétion. Apre sa, li te antre nan Lekòl Dwa Pòtoprens, kote li te pran diplòm ki te ba'l lisans pou pratike pwofesyon avoka.

Lorimer Denis se te yon entelektyèl. Li te manm plizyè asosyasyon moun save nan Pòtoprens ansanm ak nan peyi etranje. Li te pwofesè nan plizyè lekòl segondè, e li te pwofesè nan Lekòl Nòmal Siperyè. Li te gen bonjan konesans mistik, e li te yon espesyalis sou tout sa'k gade Lafrik, tout sa'k gade folklò ansanm ak etnoloji.

Nan lane 1946, sou Prezidan Dumarsais Estimé, yo te nonmen Lorimer Denis direktè Biwo Etnoloji. Lè sa a, li te konn òganize gwo konferans nan Pòtoprens. Se Lorimer Denis sa a ki te kòmanse aprann Duvalier, ki lè sa a te jèn ti gason, tout sa ki genyen nan zafè folklò, kidonk tout sa ki genyen nan zafè vodou.

Apre sa, Lorimer Denis te vin tèlman makonnen ak François Duvalier, yo te ekri e pibliye plizyè liv ansanm. Anplis de sa, lè Duvalier t'ap marye nan Legliz Sen Pyè, Petyonvil, nan dat 23 desanm 1939, akote paran, parenn ak marenn, anndan legliz la te gen sèlman kèk moun ki te la kòm envite, e nan mitan envite yo, Lorimer Denis te la.

Lorimer Denis te mouri Pòtoprens nan dat 17 dawout 1957, de mwa senk jou anvan Doktè Duvalier prete sèman kòm 36yèm prezidan d'Ayiti.

Gwoup de Griyo

Kounye a, ann wè sa li menm ekri nan Mémoires d’un leader du tiers monde. Fòk nou di anpil moun konsidere liv sa a tankou yon testaman politik Duvalier te ekri anvan'l mouri.

Nan paj 141 ak 142 liv sa a, nou jwenn Doktè Duvalier ekri nan lane 1932, li menm te envite Lorimer Denis ansanm ak yon avoka nan Gonayiv ki te rele Louis Diaquoi pou monte ansanm avè'l yon gwoup yo te rele Gwoup de Griyo.

Fòk nou pa konfonn griyo sa a, ki ekri G-R-I-O-T, avèk griyo ki se vyann kochon griye. Mo griyo sa a se yon mo franse ki soti o Mali, yon peyi ki ann Afrik. Gason yo rele yon griyo, e fanm yo rele yon griyòt. Griyo ak griyòt yo se yon kategori moun ki gen bonjan lespri nan tèt yo e ki konn ale toupatou rakonte sa'k te pase nan tan lontan.

Wòl Gwoup de Griyo Duvalier te monte a se te rive makonnen pèp ayisyen ak Lafrik, e voye monte evolisyon, chante, dans, tradisyon, ansanm ak tout bèl bagay ki genyen nan vodou ayisyen.

Gason trè entèlijan, Duvalier se te yon moun ki aprann vit e li aprann byen. Lè Gwoup de Griyo a te monte nan lane 1932, Duvalier te yon jèn gason ki te gen sèlman ant 24 ak 25 an. Li te nan katriyèm ane Lekòl Medsin. Lè sa a, Duvalier te deja konsidere Pwofesè Lorimer Denis tankou yon frè espirityèl.

Li pa't pran tan pou Duvalier te santi'l vin gen tèlman konesans ke, toudabò, li te wè li menm ak Lorimer Denis te vin egal ego.

Apre sa, nan lane 1954, sou gouvènman Paul Magloire, te gen yon sikonstans kote Lorimer Denis t'ap tranble lè'l te vin wè Duvalier. Lè sa a, Duvalier, kè kal, mete Lorimer Denis chita e li di'l tèl bagay pou'l fè. Nou kwè epizòd sa a montre klèman, apati lane 1954, Doktè Duvalier te vin tèlman anfòm sou kesyon an, li te menm rive depase ansyen pwofesè Lorimer Denis.

Onomansi ak Etnoloji

Anplis de sa, Doktè Duvalier te gen konesans nan onomansi. Onomansi sa a se yon syans ki pèmèt moun ki pratike'l konnen ki nimewo ansanm ak ki dat ki ka pote yo chans. Pou Doktè Duvalier, se te 22. Se poutèt sa, tout gwo evènman ki te pase sou rejim Doktè Duvalier yo, yo tout te fèt nan dat 22. Konsa, chak ane, Duvalier te sanse monopolize prèske tout dat 22 ki genyen nan kalandriye a.

Toujou nan menm liv Mémoires sa a, nan paj 141, Doktè Duvalier ekri se li ki fonde Fakilte Etnoloji, e li te menm fè'l fè pati Inivèsite Leta d'Ayiti. Anvan sa, te gen yon Biwo Etnoloji ki te louvri nan Pòtoprens sou Prezidan Lescot, e se Jacques Roumain, yon gran entelektyèl ayisyen, ki te premye direktè Biwo Etnoloji sa a.

Mwen kwè pòtrè kat gwo aktè sa yo, Jeneral Antonio Kébreau, Clément Jumelle, agwonòm Louis Déjoie ak Doktè François Duvalier, te nesesè, e sa pral pèmèt nou konprann anpil nan sa'k pral pase pi devan.