Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier

Chapit 4: Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier

Aktivite Politik

Lamenm apre ranvèsman Prezidan Élie Lescot nan dat 11 janvye 1946, nou jwenn Doktè François Duvalier kòm manm Pati Nasyonal Demokratik. Pati politik sa a, se Doktè Jean Price-Mars ki te fòme'l e ki t'ap dirije'l.

Fòk nou konnen, nan tan sa a, se pa't pèp la, men se te pito depite ak senatè ki te konn al vote Lachanm pou nonmen yon prezidan. Sepandan, kèk tan anvan eleksyon ki te gen pou fèt Lachanm nan dat 16 dawout 1946 pou nonmen yon prezidan, Doktè Duvalier te lage pati politik Doktè Jean Price-Mars la, e nou twouve'l kòm manm MOP, ki se Mouvman Ouvriye Peyizan, yon pati politik Pwofesè Daniel Fignolé t'ap dirije.

Lè sa a, MOP yo t'ap soutni Kolonèl Démosthènes Pétrus Calixte kòm kandida alaprezidans. Kolonèl Calixte sa a, se blan ameriken yo ki te fòme'l, e nou jwenn li premye kòmandan Gad d'Ayiti lè blan ameriken yo t'ap leve premye okipasyon peyi a nan dat premye dawout 1934.

Anvan eleksyon ki te gen pou fèt nan dat 16 dawout 1946 la, li te klè se Dumarsais Estimé ki t'ap pase kòm prezidan. Fignolé ansanm ak Doktè Duvalier te tèlman kont Estimé. Yo t'ap fè plan pou a minwi lavèy eleksyon an, yo fè mete dife plizyè kote nan Pòtoprens, konsa, rive mete presyon sou palmantè yo e fè yo vote Démosthènes Pétrus Calixte prezidan d'Ayiti.

Kòm nan eleksyon an se Dumarsais Estimé ki te pase kòm prezidan, apèn li monte sou pouvwa, li nonmen Daniel Fignolé minis Edikasyon Nasyonal, e Doktè François Duvalier direktè jeneral Sante Piblik.

Sepandan, apre sèlman de mwa, nan aswè 20 oktòb 1946, Fignolé te monte nan radyo e li te denonse piblikman pozisyon Doktè Georges Rigaud, ki te minis Komès, te pran kòmkwa Doktè Rigaud t'ap konspire pou ranvèse gouvènman Estimé e, ak yon ekip milat tankou li menm, pran pouvwa a. Fignolé te pwofite pou'l te denonse Senatè Louis Déjoie tou, ansanm ak Senatè Max Hudicourt.

Gwo deklarasyon sa yo Fignolé te al fè nan radyo te koze yon si gwo kriz pou gouvènman an, Prezidan Estimé te fòse Fignolé bay demisyon'l. Duvalier, kòm sekretè jeneral MOP, pa solidarite ak pati a, te blije suiv Fignolé, e nan dat 9 novanm li te bay demisyon'l nan gouvènman Estimé.

De jou apre, nan dat 11 novanm 1946, Fignolé te akize Duvalier ke'l pa't gen kalite pou'l sekretè jeneral yon pati politik tankou MOP. Lamenm, Duvalier te kouri kite MOP. Duvalier ak Fignolé, depi lè sa a, te vin lènmi jouk yo mouri.

Apre sa, Duvalier te retounen al jwenn Estimé, e li te rete nan gouvènman Estimé jouk Estimé te tonbe apre yon koudeta Lame d'Ayiti te ba'l nan dat 10 me 1950. Soti lane 1954 jouk rive lane 1956, Duvalier, ki t'ap fè opozisyon kont gouvènman Magloire, te blije pran rak, li t'al kache.

Tanperaman Doktè Duvalier

Pou'n fini chapit sa a, ann eseye fè yon ti analiz sou tanperaman Doktè Duvalier. Pou moun ki te konnen'l byen, yo di Doktè Duvalier te prezante de tanperaman. Li te tankou de moun, e youn pa't sanble ak lòt. Li te prezante yon premye tanperaman anvan li te prezidan, e yon lòt tanperaman ki te diferan nèt ale apre'l vin prezidan.

Dapre moun sa yo, anvan li te prezidan, Doktè Duvalier se te yon entelektyèl, yon medsen pwofesyonèl, yon mesye senp, efase, onèt, chaje ak jantiyès, chaje ak koutwazi. Li te toujou gen yon gwo linèt nan je'l. Li te konn abiye ak kostim nwa, soulye nwa, chapo lèn nwa, chemiz blan. Olye de kravat, li te toujou gen yon nœud, sa vle di yon brezo, byen tache nan kou'l.

Li te minis sou gouvènman Estimé, e lè Estimé tonbe, li te soti avèk men pwòp. Yo pa't jwenn li te vòlè senk kòb lajan Leta.

Sepandan, apre Duvalier vin prezidan, toujou dapre moun ki te konnen'l byen, youn nan yo pa't ka rekonèt Duvalier ankò, paske li te vin chanje nèt ale. Li te vin yon lòt moun ki te prè pou'l fè tout bagay, ki te prè pou'l koupe, pou'l rache. E'l pa'tap rekile devan anyen, depi se pou'l te kenbe pouvwa a.