Koleksyon› Paj Listwa: Istwa Ayiti› Gouvènman Prezidan François Duvalier (1957-1971)
Volim 14 · Chapit 33

Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya

Tèks chapit sa a soti nan transkripsyon prensipal la. Li poko korije.

Tab matyè
Chapit yo
  1. Volim 11 · Chapit 1Kiyès ki te Jeneral Antonio Kébreau? E kiyès ki te Clément Jumelle?
  2. Volim 11 · Chapit 2Kiyès ki te agwonòm Louis Déjoie?
  3. Volim 11 · Chapit 3Kiyès ki te Doktè François Duvalier?
  4. Volim 11 · Chapit 4Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier
  5. Volim 11 · Chapit 5Èske Duvalier te gen konesans mistik?
  6. Volim 11 · Chapit 6Kanpay elektoral 1957
  7. Volim 11 · Chapit 7Eleksyon prezidansyèl
  8. Volim 11 · Chapit 8De 22 septem a 22 octob 1957
  9. Volim 11 · Chapit 9Premier jour, président du valier au pouvoir.
  10. Volim 11 · Chapit 10Tout d'abord Kagula, apre sa tonton makout.
  11. Volim 12 · Chapit 11Rencontre président du valier d'abord ak Clément Jumel,
  12. Volim 12 · Chapit 12General Kebro apre eleksyon
  13. Volim 12 · Chapit 13Duvalier pral kouri al genel Kebro
  14. Volim 12 · Chapit 14Apre General Kebo, di wale pal kouri ak Major Preswapier.
  15. Volim 12 · Chapit 15Se kounye ya, prezident Duvalier pa al gen problem
  16. Volim 12 · Chapit 16Sityasyon pral vin anko pi malouk
  17. Volim 12 · Chapit 17Premier invasion
  18. Volim 12 · Chapit 18SITUASYON APRE PREMIER INVASYON
  19. Volim 12 · Chapit 19Militien, Tonton Makout, Faudimanche, Clément Barbeau
  20. Volim 12 · Chapit 20Merin Merikè,
  21. Volim 13 · Chapit 21Tribulation la famin jumel
  22. Volim 13 · Chapit 22Chapit 22
  23. Volim 13 · Chapit 23Yon dezyam evasyon
  24. Volim 13 · Chapit 24di, mwen se met peyi ya,
  25. Volim 13 · Chapit 25Sityasyon ekonomik peyi
  26. Volim 13 · Chapit 26Program potekole
  27. Volim 13 · Chapit 27gwoze pou let yo ki nan ame da iti,
  28. Volim 13 · Chapit 28Di valye pou aleve kont pe, an san mak konseye franse l'eglise katolik yo ki nan pe iya.
  29. Volim 14 · Chapit 29Asasina Dokter Roger Rousseau
  30. Volim 14 · Chapit 30Arrestasyon Clement Barbeau
  31. Volim 14 · Chapit 31KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?
  32. Volim 14 · Chapit 32Grev elev ak etudyan
  33. Volim 14 · Chapit 33Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya
  34. Volim 14 · Chapit 34MOUVEMENT KOMUNISTE
  35. Volim 14 · Chapit 35Du valye pal bay pou ap tete pal yo kou d'eta.
  36. Volim 14 · Chapit 36Jou de la Rekonnesse Nationale
  37. Volim 14 · Chapit 37Pozisyon gouvernement amerikain vis-a-vis du valier
  38. Volim 14 · Chapit 38Kouman situasyon pou alye apre sa?
  39. Volim 14 · Chapit 39Chapit 39
  40. Volim 15 · Chapit 40Divalye pou al liberer Clement Barbeau
  41. Volim 15 · Chapit 41Tentative Koudeta 14 Avril 1963
  42. Volim 15 · Chapit 42Clemant Barbo pa leve kampe kondivalye.
  43. Volim 15 · Chapit 43Babo pa leseye kidnapè Jean-Claude Duvalier.
  44. Volim 15 · Chapit 44Kitè plan Clément Barbeau?
  45. Volim 15 · Chapit 45Sa kite pase an vant tentative kidnapping Jean-Claude sa?
  46. Volim 15 · Chapit 46Kris diplomatik ant Haiti e la Republik Dominikèn
  47. Volim 15 · Chapit 47Komasman mwa me 1963
  48. Volim 15 · Chapit 48La jounen 15 me 1963
  49. Volim 15 · Chapit 49Jounal Le Nouveau Monde.
  50. Volim 15 · Chapit 50Jouman di valye fè pa tombe nan dat 15 me 1963?
  51. Volim 16 · Chapit 51Rezon ki fè du valye pa tombe nan dat 15 mai 1963
  52. Volim 16 · Chapit 52Mois de la reconnaissance nationale
  53. Volim 16 · Chapit 53Konseil Nasional de Devloupment et de Planifikasyon Konadep
  54. Volim 16 · Chapit 54Le mort Clément Barbeau
Vèsyon audio
0:00 --:--
Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya

Chapitre 33 Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya

Piske se etidyan ak eleve l'ekol nan pa ou prins ki te leve kampe pou fe greve Eman de di valye vou l'ale Apre greve la di valye pou al pran tout yon seri mezu pou konsolide bas pouval E surtout pou l'pa jam genyen oken problem ak ni etidyan ni eleve l'ekol yo anko

Ou sa, kom konsekans, sa pral tou komanse masakre valè edukasyon an peyi d'Haïti.

Tout d'abord, pwennan grev la, nan dat 16 décembre 1960, di valè de pou arrete kote l'dekrete li chanje non-université d'Haïti e fel toune université d'État. Sa ki fè fakulté de doi, fakulté d'ethnologie, fakulté d'art dentaire, fakultè de medisine et de dentisserie, fakultè de sians, ekol nomal supèryèr, tout fakultè sa yo ki fè pati université d'état, kounye a ap pral vin tombe sou kontrol direk sekretèr d'état de l'éducation nationale, ki donk sou kontrol gouvernement.

Mè marite sa nan atik 9, defalke tout yon seri mezur ki vin oblige chak etudyan nan chak fakultè pou lè kon let bay rektèr université. kote l deklare l apsou met li a tout regleman universiter genyen. An plus de sa, fok li prezante yon sertifika la polis ki sertifye ke l pa fe pati okan goupman komunis ni okan asosyasyon ke l eta suspek. Ansan mak yon sertifika bon vi emers, li pral pran nan bureau doyen tribunal sivil.

Yon etudyan ki pata kab vle konformel a tout regleman yo

Fakulte kote liye a, ya puse dol e ya pmetel le yo. La men apre sa. Di vali ap pral tombe distribwe yon ban fopapye retorik ak fopapye filosofi. Sa ki pral permette ke gwo makout, ke ti makout, pi tit makout, ti fami makout. Anseman ki ti fam sou kote an pil gwo makout. Rentre e alple fakulte yo ki fe pati universite de ta.

Kote potel ouvri anko debatan se fakulte de tologi, an san mak ekol lip de doyo ki te genyen nan kek grovil provins. Finalman an komunike Depatman Edukasyon Nasional anonse ke lise ap louvri nan lundi 9 janvye 1961.

E fakulte yo yon semen apre ki pal lundi 16 janvye. Direkter lekol yo te osevo a lod pou yo komunike chak jou. Lise non tout eleve ki pa vin l'ekol E ki absent Bagayote la Kant nan samdi 7 janvye 1961

Dejou anvan dat te bay pou l'ekol louvwi 28 direktor ak profesor Tout l'ekol katolik yo ki te gen Nan pa oubrens Fe publie nan premier pa jounal la valange Yon let tout louvwi Kote ou pose 10 kwestyon Eman de per Hubert Papaye Ki te minis edukasyon nasyonal

magparen elevyo plus informasyon sou yon dekre ki te paret nan dat 8 december 1960 sou zafè l'edukasyon.

Sityasyon ki te deja chou deja pral la koz let sa tombe nan pa ou prins tan kouyon bom.

Efektiveman, de jou apre sa nan lendi 9 janvye 1961

tat ki te bay pou tout l'ekol te relouvri moun pa ou prins pral leve e ou jwen tout pot l'ekol katolik yo femen Piske mouvman sa ta vle semble a yon akor ki te mare an kleje katolik la ki a l'ekstrem doat e komunisyo ki a l'ekstrem goch e kom se grev e lev le kol ki te base renvesman e lesko e estime e maglora la mem. Yon kolon jounalist etranje plonje pa ou prens pou vin fè reportaj e kouvri kouman du valye. Li menm tou, li pral tombe. Ke fè du valye? La menm li pronsè yon disposisyon pou l'kwapè situasyon. Po komanse li dekrete kouvrefeu de 10h30 du swa, jou krive 4h du maten. Apre sa li invite monsen Rémy Augustin, yon haïsyen, administrateur apostolik e veche pa ou prens, pou l'kite be yi. El pranyon arete pou l'expulse mede de yon an peyi a plizye pe katolik. Nan bitan pe katolik sa yo, di valet ekspulse a, nou jwen pe Jean Bettenbourg, ki te direktor Petit Semilè à Collège Saint-Massial, pe Paul Belek et pe François Lenir.

El es sa, di valet te profite pou l'fe pose le sélé et tout ferme journal katolik la lavalange. La men apre Monsenor Augustin, an san mak pe franse yo pal kite pe iya, situasyon pal vin kalma, el pad pran tan pou tout l'ekol louvri, et tout elev rentre l'ekol normalman. Fok di grev novem 1960 sa, pal la koz yo arete al bouchen nan prison pliz yo ponjan profeseur nan par ou prens, An pil nan yo, apwe yo soti nan prison, yo tou rale soti ki te peyi ye, sa ki fe valer l'edukasyon pou al komanse plonje nan peyi da iti An plus de sa, depi le sa, nou pou al we ak la jan, nempot ki moun pou al kapachte e fefe sou non, nempot ki fo diplom, nempot ki kalite fo papye ke l bezwen Nou pa bezwen di ke se tou normal, pli jenon etudyen yo ke di valye te fure nan tout fakulte yo, pa rekonesans an pil nan yo te la pou fersyonaj pou di valye. Sependan se sou yon jen etudyen l'ekol de medsine ki te rele wajel afontan, se sou li di valye te mize pi for. Ou je la fontan pat sel, li te gen avel plijer lot etudyan, e job etudyan sa yo se veye sou tou sakta pase an dan l'ekol le medzin. Yo te re yisi fer rentre nan sevel plijer etudyan e fer yo kompran, anvan du valye pot l'ekol le medzin pat louvri ni pou pitit peizan, ni pou pitit pov ak pitit malere. E si jodi e a yo vin etudyan nan l'ekol le metin, se grasa di valye, konsa yo terive mande etudyan sa yo pou yo inskri non yo suyon lis kom volonter. E Ministèr de l'Intérieur chak mwa te konvoyon chek san do l'Amerikèn bay ampil nan etudyan sa yo. Sa yo kit pat vil inskri non yo, yo te gade yo kom oposan a gouvernman. Se kon sa chak jou, de lundi a vendredi, de katre de la pwemidi, jou krive sete a di swa. Komyo te reze ave yon jou pou etudyan nan chak klas ki ale de PCB ki se klas pou elev premiye ane. Jou krive katriyem ane, te gomashin ki te la pou pou etudyan nan chak klas sayo. Emeni al fe egzasi sou teren distrik milite gade kote ki nan la mantan. Si yon jou pou yon rezon ou pou yon lot, yon netidyen ou patal fe eksasis. Yo ap tou fel kompran ke l konn gouvernement. E se yon nan pi mouve etiket nan tan sa, yo te kap kole sou yon netidyen. Di valye te rive nan men Roger Lafontan, chef departement en biologi nan fakulte de medsine. E kwa kel te yon netidyen, li te responsab fe kou en biologi pou netidyen ou ki nan premiye ane.

yon lot etudyan ki te bradouat roje la fontan. Kwa ke li mem tou, se etudyan lte ye, jive ale te f'enployel kom profeseur nan mem fakulte de medsine lan, el te responsab fekou anatomi pou etudyan yo ki nan vomiye anek. Ekip etudyan makout sa yo pat nan sa fek al asiste kou. Sel le yo te kon antren dan sal de klas se le examen. Le sa ak blouz yo sou yo. Pendan examen

tou louvri yon vie kaye not, yo te prete nan men yon ansyen etudyan ki te pren kwa deja, e yo te tombe kopye repons a tout kestyon yo ki ne examen. Gen yon nan etudyan sa yo, yon fwa yo te supren li ap kopye,

lesa profeseur vin reka, li pat ka permette li fe etudyan sa, aokan observasyon, ni oze balyon mouvez not. Leche Claude Duval li pren pouvoa,

pou le ak tout ansyen makout loup apalyo.

Kon sa apre yon bon bout tan, li te voye Roge Lafontan an kampe lwen, lel te nomel konsul general da Haiti, Montréal. Apre sa, konsul general da Haiti nan New York. Apre renversman Jean-Claude Duvalier, Roge Lafontan te retoune an Haiti,

e ak kon kouk ak ansyen makout, li te monton pati politik. Nan lan 8-7 janvye 1991, 1991, yon mwa anvan Jean-Bertrand Aristide prète seman pou l'komanse yon premier mandat kom prezident, Rochelle Afonta konkou kèk eleman l'armè d'Haïti, montè a bor yon tank blendè, li rentren nan palè national, el deklanchon kou d'État.

La, lanuit la mèm, li fon diskounan radio, kote l'anonse li pren pouvoar, el montè yon gouvenman. La mèm, plusieurs dizènes milliers masse peuple avalasse la. Patisan Aristide yo pran la ru e alansè kle tout la viwoun palè nasyonal. Rojè la fontan te fini par rèn tèt liba e la polis. Yo aretèl, apre sa ojijèl, e la justis te kondanèl pou l'passe resvil nan prison.

Fok di jou sa, mas pepl avalas la, te tou profite pou asasine an 20 a 30 tonton makout. Nan gwo bouleves ki te genye nan premier kou d'Etat pou renverse prezident Aristide, nan dat 30 septem 1991, yo te trouve Roger Lafontaine mouri, asasine nan selul ko telteyea an dan prizon nan penitensye nasyonal. Apre sa pa jom genye okan anket ki te mene pou te arrive konen ki koz ni ki moun ki te responsable lan mor, Roger Lafontaine.