Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapitre 19 Militien, Tonton Makout, Faudimanche, Clément Barbeau
Apres la chambre d'enseyance de mai 1958,
te décreté état de siège, gouvernement du Valia la même imposé couvre-feu de 8 heures du soir pour y ver 6 heures du matin.
A pati le sa, sakire le bon jan tonton makout yo ki te gen an mitan yo an pil employe l'Etat, pou al koman se paret tout akle ak figyro de yo. Pap gen za fe kagou la ni za fe kache figyro anko.
Se Frédéric Debarieux, direktor bureau reji du taba, se li ki an premier pou al fe employe reji ya, pou an la ripo ou pou an se lesoa, pou an fe patrouye a gwo zam yo nan men yo. La jounen, kom yo tout te toujou ame, yo te konmeton pal to bien long pou kache zamyo. Yon chapou len gri nan tete yo, e yo lunet noa pou kache jeyo. Konsa li pa difisil pou yo konnet yo, e anba anba, tout moun te konneri le yo ton tom akout. Akon lon joun gason yo ki te kouri nan pale nasyonal, vinman de zan pou yal kombat pou yon evasyon, pasket la. La men apresa, di va li pou al fome yo komilis.
valyete louvou kat bureau pou milisyen yo. Yon premier lan pale nasyonal, yon deuxième fo dimanche, yon troisième pétionville, yon katrièm kavou. Apre sa, ke se la ville, ke san deyo, milisyen pral gaye tou patou nan tou peyi.
Kontrèman a sa, an pil historien ekri, e sa, an pil moun kwe, Kleman Barbo pat jom chef milis. Kleman Barbo pat jom lot bagay os non chef polis sekred, Gouvernement, el te gen bi wol nan premier etaj an dan pari nasyonal.
Se doktor François Duvalier, ki te toujou sel chef milis ansan mak tout milisyen ki te gen en api. Duvalier te chwazi fò dimanche kom sent pou l tablik a tje general milisyen yo nan pa ou prens. Kom pep souveren te demoli fò dimanche pak an pak apre 7 februye 1956. 1956, nan fouye e nan pale ak ket moun ki ta abitue entre Fodimanj, men sa mjwen. Fodimanj se yon ansyen fò ki te sou an gran teren nan zon mache kwa bousal ak uzin Sukasko nan la salin. An entran Fodimanj tout dabor te gon gwo kaj ki ton bureau milite lame d'Aiti.
Se yon ofisye lame d'Aiti ki tap komande bureau milite sa a. El te gen ant 40 e 50 soldat sou zot li. Biro milite la meday ti sa te servi an menm tan, kom ka tche general yon fos ki te gen an 300 et 400 milisyen, et tout milisyen sa yo te souzod, madan Max Adolf, yon fam ki te rele Rosalie Bousquet an van mariage. Derya biro milite fwa di manche sa, te gon chan de tir ki ve diyon teren pou montre soldat ansan mak milisyen yo koman yo servi a gsam e koman yo tire. Se doktèr di valè li mèm ki te kon chwazi ki milite ki te la pou entrene milisyen yo. Apre sa, en pe plis nan fon, te gon prison. Se nan prison sa yo te kon albouche an pil moun yo arete pou kos politik. An wè tan chef polis sekret gouvernman ki te gen bureau lan den pale nasyonal, pat gen person an kop ki san permisyon te kap memri ve proche pre, prizon sa. Dapre sa nou pran, an den prizon fwa dimanche, te gon ban kachou etwad ki tan menm tan sal e santi. Se ton veritable an fè. Kote ou te kon administre tout kalite mas finay. Sak la koz, te kon gen de bagay terib ki te kon pase an dan prizon sa.
E pa deye net terer, se ton rakmare kaj ba wan ak man glanme, e se la ou te kon al anteret kadav yon dividal prizonye politik ki te mouri. Kon yer, an wakiyes ki te Clement Barbeau, premier chef polis sekret prezident du valier. Clement Barbeau se te yon moun departement larti bonit. Lèl fin fè klas li, li te rentre nan ferm ekol kote l te prantrenman pou li te vin ajan agrikol. Apre sa nou jwen li apvan machin akoud.
En pi li te vin profeseur, klas primè, nan kolej de pa ou prens, yon kolej ki te pou Henri Odeid. Nan l anè 1945-1946, nou jwen Clément Barbeau nan mitan yon ekip doktor du vali te monte. Kom lè sa, Dr. Duval lè te chef seksyon kontrol malaria nan ou misyon sanite blan meriken ou te tabli nan peyi ya, lè te fè employe Clement Barbeau kom dispacheur. Et Job Barbeau kom dispacheur se kontrole deplasman tout automobil, kamyon a kamyonet misyon an te genyen. Sou gouvernement prezident estime, Clément Barbeau te employe Damien kom kontroleur dan re, ki ve dire li te la pou kontrole tout kalite prodiksyon agrikol. Premye fwa non Clément Barbeau pral non men publikman, se le nan mwa avril 1957.
Yo te dekouvri yon faktori bom nan Matisan. Lè dè ofisye l'Amed Aiti, l'yotnan Michel Comte ak sou l'yotnan Freyel Andral Kolon tal eseye de zamose yon nan bom yo, bom lan eklate, e dè ofisye l'Amed Aiti yo te mouri. Apre anket, yo te fini pa jwen ke Clement Barbeau te mele nan zafè bom sa a, e l'Amed Aiti te pou met pou bay mil do l'Amerikè, a nèmpot ki moun ki lè sa a, yo ede yo jwen Barbeau. aloske Barbeau tenen ekip sa ki tap mache met bom pou doktor du valier. Lè pendant anket lè ou tal kestyonè doktor du valier. Li dil pat kon anyen nan sa fe bom. Premier moun kwezidant du valier pou alinvite vin viv ansan mavel an dan pale nasyonal, se Clement Barbeau. Lè sa la fami du valier ak la fami Barbeau te vin fè yon sol ko fami.
Rapport antre yo te vin telman serè. Sak la koz te pi gran pitit
ak Nicole, de mèm ke de petit fi Barbeau, Viviane ak Johan, tou le kat ti mèdame sayo, tal fèmen dan les oazo de Brunois, ki se yon pension nan ou gran l'école privée a Paris, ki se Pigouville nan pays la France. En plus de sa, madame Barbeau te vin tan kou yon gadienne pou de denye petit duvalier yo, ki se Simone ak Jean-Claude. Se madame Barbeau chak jou, ki te kon akompanyè al menè e al chachè de timoun sa ou lekol. E relasyon at la fami di valye, e fami mabou te vin telman makone ke se matant reya pitit di valye yo te kon rele mada mabou. E kik tonton makou bout zyrio ki te atache na prizon fwa dimanche, yo te kon sikule lan nwit nan kolon jip alman mak de KW yo te kon al prete chak swa nan bureau reji Ba, mote jip sa yo le ap mache, te fè yon boui kata kata kata kata kata kata kata kata, tan kou boui mote ansyen motosiklet. Le ekip makout sa yo te kon ap fè patroui, yo pat kon fè vites. Yo te kon fè jip DKWO mache tout douceman, e le ap pase nan roui. brimote jip dek a WSIO selman te kont pou fe ke an pil moun monte sou bisket fe diare a kakarel pon pi for moun ki tap vive nan kati SIO e si pa deven yal frapi pot kayon vrazen e yon menel nan prison fwa dimanche le sa sal kon se pal se ou bien l pale ou bien l mouri gen de l lè malè reviktim yo kon pale sa pat an peche ou mouri kwen men apre tout brimad, apre tout kalite maspinay sa yo, kon vitim yo te kontoune chapi, se tankou yo te pase tout kon malere vitim sa yo nan mou le vyan, ou bie yo te pase yo nan paswa. Dapre sa ki rapote, prezident Duvalier te konal bien souvan fe vizit fo dimanche.
Piske nou tanmen chapit maspinay, chapit ekzekisyon,
gen moun ki fe nou konen premier moun ki te vitim sou Duvalier ki te rele Antoine Marcel.
Li te rete la saline. Yo te asasinelle paske tout simplement li ton gro patizan Louis Dejoie. Gen lot moun ki ban nou Frédéric Desvarieux,
ki se premier moun du vali li menm te fe exekute.
Frédéric Desvarieux sa, te nan mi tan moun tankou Max Charles, Aurel Joseph, Pressoa Pierre, Clément Barbeau, Alphonse Laïnse, Ramon Estimé, ki se premier ki patizan yo
te mouri yo te kourir a liye ou de a Duvalier e pou sel pou lal kon pouvoi. Duvalier te nomme Frédéric Devarieux, direktor régit du tabak. Fok di anko, Frédéric Devarieux sa, se li ki an pwemye te komanse fè employe régit du tabak a gwoza mal fè patrou le soan an pou reprense. Rapport an Duvalier et Devarieux te vin telman sire. Ke Duvalier te kon ekri le Benjamin sou kat ke l te konvoye devarye. Devarye, te tombe montre kat sa yo. E an plus de sa, li te menm komanse fe moun konen, kon benjamen. Duvalye pral pase l pouvoi, le mandal fini.
Le ou rapote sabal duvalye, li te tou fe krasen Frédéric devarye. Apre Frédéric devarye,
nou pral wèpi devan kouman Clément Barbeau. Lucien Domecq, yon bofri a doktè duvalye, ramo estime me e an pilot di valiris de la premier ayer, nou pou alwè kouman y ap pase.