Koleksyon› Paj Listwa: Istwa Ayiti› Gouvènman Prezidan François Duvalier (1957-1971)
Volim 12 · Chapit 20

Merin Merikè,

Tèks chapit sa a soti nan transkripsyon prensipal la. Li poko korije.

Tab matyè
Chapit yo
  1. Volim 11 · Chapit 1Kiyès ki te Jeneral Antonio Kébreau? E kiyès ki te Clément Jumelle?
  2. Volim 11 · Chapit 2Kiyès ki te agwonòm Louis Déjoie?
  3. Volim 11 · Chapit 3Kiyès ki te Doktè François Duvalier?
  4. Volim 11 · Chapit 4Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier
  5. Volim 11 · Chapit 5Èske Duvalier te gen konesans mistik?
  6. Volim 11 · Chapit 6Kanpay elektoral 1957
  7. Volim 11 · Chapit 7Eleksyon prezidansyèl
  8. Volim 11 · Chapit 8De 22 septem a 22 octob 1957
  9. Volim 11 · Chapit 9Premier jour, président du valier au pouvoir.
  10. Volim 11 · Chapit 10Tout d'abord Kagula, apre sa tonton makout.
  11. Volim 12 · Chapit 11Rencontre président du valier d'abord ak Clément Jumel,
  12. Volim 12 · Chapit 12General Kebro apre eleksyon
  13. Volim 12 · Chapit 13Duvalier pral kouri al genel Kebro
  14. Volim 12 · Chapit 14Apre General Kebo, di wale pal kouri ak Major Preswapier.
  15. Volim 12 · Chapit 15Se kounye ya, prezident Duvalier pa al gen problem
  16. Volim 12 · Chapit 16Sityasyon pral vin anko pi malouk
  17. Volim 12 · Chapit 17Premier invasion
  18. Volim 12 · Chapit 18SITUASYON APRE PREMIER INVASYON
  19. Volim 12 · Chapit 19Militien, Tonton Makout, Faudimanche, Clément Barbeau
  20. Volim 12 · Chapit 20Merin Merikè,
  21. Volim 13 · Chapit 21Tribulation la famin jumel
  22. Volim 13 · Chapit 22Chapit 22
  23. Volim 13 · Chapit 23Yon dezyam evasyon
  24. Volim 13 · Chapit 24di, mwen se met peyi ya,
  25. Volim 13 · Chapit 25Sityasyon ekonomik peyi
  26. Volim 13 · Chapit 26Program potekole
  27. Volim 13 · Chapit 27gwoze pou let yo ki nan ame da iti,
  28. Volim 13 · Chapit 28Di valye pou aleve kont pe, an san mak konseye franse l'eglise katolik yo ki nan pe iya.
  29. Volim 14 · Chapit 29Asasina Dokter Roger Rousseau
  30. Volim 14 · Chapit 30Arrestasyon Clement Barbeau
  31. Volim 14 · Chapit 31KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?
  32. Volim 14 · Chapit 32Grev elev ak etudyan
  33. Volim 14 · Chapit 33Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya
  34. Volim 14 · Chapit 34MOUVEMENT KOMUNISTE
  35. Volim 14 · Chapit 35Du valye pal bay pou ap tete pal yo kou d'eta.
  36. Volim 14 · Chapit 36Jou de la Rekonnesse Nationale
  37. Volim 14 · Chapit 37Pozisyon gouvernement amerikain vis-a-vis du valier
  38. Volim 14 · Chapit 38Kouman situasyon pou alye apre sa?
  39. Volim 14 · Chapit 39Chapit 39
  40. Volim 15 · Chapit 40Divalye pou al liberer Clement Barbeau
  41. Volim 15 · Chapit 41Tentative Koudeta 14 Avril 1963
  42. Volim 15 · Chapit 42Clemant Barbo pa leve kampe kondivalye.
  43. Volim 15 · Chapit 43Babo pa leseye kidnapè Jean-Claude Duvalier.
  44. Volim 15 · Chapit 44Kitè plan Clément Barbeau?
  45. Volim 15 · Chapit 45Sa kite pase an vant tentative kidnapping Jean-Claude sa?
  46. Volim 15 · Chapit 46Kris diplomatik ant Haiti e la Republik Dominikèn
  47. Volim 15 · Chapit 47Komasman mwa me 1963
  48. Volim 15 · Chapit 48La jounen 15 me 1963
  49. Volim 15 · Chapit 49Jounal Le Nouveau Monde.
  50. Volim 15 · Chapit 50Jouman di valye fè pa tombe nan dat 15 me 1963?
  51. Volim 16 · Chapit 51Rezon ki fè du valye pa tombe nan dat 15 mai 1963
  52. Volim 16 · Chapit 52Mois de la reconnaissance nationale
  53. Volim 16 · Chapit 53Konseil Nasional de Devloupment et de Planifikasyon Konadep
  54. Volim 16 · Chapit 54Le mort Clément Barbeau
Vèsyon audio
0:00 --:--
Merin Merikè,

Chapit 20 Merin Merikè,

renkont di vali ak tou yo, Fidel Castro pral pran pou vwa ki bak.

Komanseman mwa Desem 1958,

Duvalier revoke Major General Maurice Flambert apre l te pase solman 5 mwa kom chef d'Etat Major l'Amed Haïti el nomen Kolonel Pierre Messon pou remplase General Flambert. Duvalier te tou profite okasyon pou l te mette la retret 17 Kolonel l'Amed Haïti. Nan date 15 Desem, Duvalier publie un dekre kote l retire milite gade prezidansye yo sou kontrol kazen de sa lin el fe milite sa yo vin direktman sou Zogli. Apre sa li fe bati yon kazen pou milite gad prezidansi el yo nan lakou pale nasyonal.

Kom diktater Dominikien Rafael Truyo y Molina te van diktater kube volhen syo Batista an pil zam e kom li te kle an van lontan Fidel Castro an sema goup revolisyonel yo pral kapo te Batista e pran pouvwa kuba Tou ryo ki apre du valye te eklate kebro, te vin chwazi Clement Barbeau kom pyonl an dan gouvernman Haitien, e kom tou ryo konen Fidel Castro pral vin deyel apre sa, pou proteje flanl bon kote peyi d'Haïti, li fe Clement Barbeau met presyon sou du valye pou yo renkontre sou fontyer.

Du valye ki te kwen nan dat 22, te fini pa d'akon pou renkontre tou ryo Jimani,

Dominikèn ki sou fontyèr nan date 22 désem. Fok di komande vwa te pou 10 h di matin, Tourio te rive alè, tandis ke Duvalier te rive an rita. Le Tourio wè yon bon moman pase san Duvalier pa jom paret, li komanse enervé. E se apre demi yot de tan, Duvalier te fini pa paret. An atendan jou sa,

Duvalier ak Tourio sinyen plizye akor. Yon pou yo lite kote kominis Yon lot akor pou yo pa permette exile servi ak teritora peyi da iti Ni ak teritora la Dominika ni Pou yo mene oken aktivite politik Ki gavin gate bon janrelasyon Ki fet pou existen an de peyi yo E finalman pou yo antan yo davans E konen ki posisyon yap kenbe Nan tout desisyon yo dwe pran nan l'ONU Ansan mak nan l'OEA

Amidi 24 décembre 1958,

kom kado nouel, ambasadeur amerikyan Gerald Drew anonse yon batayon mérite mérikène pral vinta bli an Haiti yon misyon an permanens pou reorganize et entrene l'armée d'Haïti.

Nan date 31 décembre 1958, prezident Kuben Fulgen chou Batista pran avyon li kouri kite pouvoi il talman de asil politik an Dominikani. Fidel Castro nan tèt yon ekip revolusyonèr, yon tout

bien long de san ki te si ramaestra. Kek jou apre Fidel Castro te tou pran pouva akiba.

Se yon nouvel ki tombe tan kou yon bom,

il pral bouleverse tout kontinant ameriken den pi an wou jou krive an ba. Du vali ki pa kone kote van pral souffle,

fe ke Haiti se yon nan premier peyi ki te rekonek gouvernman Fidel Castro.

Sa te fet nan dat 8 janvye 1959.

An plus de sa, di vali te koui revoke jujman ki te kondani Louis Dejoie a mor, fek grase e lage Dr. Gaston Jumel, de menm ke Ria ak Adestine Jumel ki se yon fre ak de seur Clément Jumel ki ten an prison. Kek tan apre renverseman prezident kuben Foudjian Tio Batista, Louis Dejoie an sen MacMauva Auguste yo de a debake kuba. Dejwa la menm loue nan Havana Vieja, ki son ansyen katil Havana, nan yon wikirele refugio, yon kay kote louvri yon biwo politik.

Dejwa fevin jwenlik kiba, yon ekip 40 a 50 jengrason haisyen ki te mem pati politikli pandan kampany elektoral la. Li te mete yo nan kay nan ti komun ki rele San Jose de las Lajas E ki a iner de tan de la van Kom kay la te goun gran teren Dejwa te louvri yon kan Pouti mesye yo koman se fe entrenman milite Apre sa Raoul Castro, fre Fidel Castro

Ernesto Che Guevara An san makyon noua gounen bien kampe Ki tere le Almeida ki tou letro a te brad doat Fidel Castro yo konvoke luy de joa pou yon renkont nan kate general lame kuben. Apre yo fin feyon ramase sou ti situasyon peyi da iti e sou gouvernement di valye, Che Guevara mande de joa pou la Jigoubla.

De joa kontakte kran Clement Jumel ki voye de reprezentant kuba. Apre sa, Goub Jumel la pa djam ripon.

Men moun Che Guevara te vle renkontre tout bon, se Daniel Fignolè. A kos popularite Fignolè te genyen nan mi tan mas pep nan pa ou wens. Kom Che te gen problem pou l pronose non Fignolè, korekteman, li te toure li Fignolè fig nol.

Sependan, Fignolè ki pa djem nan dan se kole ak kominis, li pa djem al kiba, ni li pa djem voye person wal reprezentil. Nan finisman ma febriye, la polis kiba anonse yo arete 3 mersonen haisyen ki te vin pou asasine 4 moun ki se Louis Dejoie, Oubert Léger ki te sekretère Dejoie, ansanma kolonel Pierre Armand et ansyen lieutenant Maupin Auguste. Yo te promet pou bay 3 mersenè sa yo, 10 000 dola ameriken pou chak nat 4 moun sa yo yo te arrive asasinen. Kom kwa te foare, jivalye voye la menmion delegasyon kiba ki te fini pa fe fidel kasko kompran ke jivalye kap kolabo ravel a kondisyon l frenen tout aktivite eksileyo aisyen nan kiba. Sèpèndan, gouvernement kubèan te permèd kolon exilèyo se vit 3 soa chak sèmèn ak yon stasyon radio, kri li radio progresò, kri an pil moun te kontkapè an Haïti pou yon tenousè et atake gouvernement duvalier. Se vre di valye te feme ambasade da Haitia la avan, sepandan gen konsi la peyi da Haitia ki terete louvri nan Kuba, eta fonksyone normalman. E an plus de sa, ambachal, di valye te kenbe bonjan kontak ak Fidel Castro. Te genyon li avyon ki te rele la kompanyen Haitian de transport ayerien ou bien Kuwata. Li avyon sa te gen 2 ou 3 avyon a elis ki te kont pote saklet la pos ak pasaje nan kek gro vil ki gen nan pi.

Se avyater lamed Haiti ki te kont pilote avyon sa yo. Nan dat 9 avril 1959, yon nan avyon te lese por ou prins pou tal tout dabor Jeremy, en pi apre sa ou Kai. Le avyon tapre toune pou ou prins te gen abon nan mitan pasaje yo, Daniel George, yon ansyen ofisi avyon sur la meda iti, plus 5 lot jen gason ki te gen non fami bouran, Belia, Dupinoye, Laforet at Vitor. Sò, tout goup sa a, se patizan de jwa yote ye. Apen avyon dekoli. Yo tou le sis kampe. E yo mende pilot avyon, major e bel Gilbo pou l menè o kiba. Tout d'abor, Gilbo pat pointi mesye o serye. Men lèl wè se tout bon li di yo. Gade mesye, pa betize nou ak mwen tende. E lon jemel pou l pren revolver. Daniel George plonge sou major Gilbo pou an peche l pren revolver. E se yon aksidan Daniel George pral robet jouk li mouri, se ke le sa yon bal pati, el kwen Major Guilbeau nan fwa, sa k la koz Major Guilbeau pran senyen jouk li mouri. Daniel George koman si avyater al ese pilote avyon, mel pat kapab. Se le sa koman avyon, te koman se fe fon. O test de lè amande Emmanuel Raymond, asistan pilot la pou l'kondwi avyon an. E kon sa, asistan pilot la talateri avyon Santiago de Cuba.

Le lèndemè, yo avyon amerikèn talp ran pasaje yo.

Tou le six jen gas son yo apresa te fini pa jwen asil politik Cuba. E yo talp ran entrenman nan K-1 kite nan San Jose de las Lajas a kelke kilomet la avan.

Se yon nan premier fwa yon goup pasaje terive kidnapè e detounen yon avyon pandan nan lè, e force pilot avyon chanje direksyon e alateri yon lot kote. Si jen de jwa isayot terive kiba tro ta, paske kenbe yon kan 40-50 jen gason nan kiba, temande an pil depans.

An plus de sa, kom grandistriel e gro boujwa, Se tou jis Louis Dejoie pat kapre tet li nan lanset nan kou Fidel Castro yon revolusyon sosyalist-kommunist nan Haiti.

Konsa nan mwa me 1959, Louis Dejoie te lese kiba el talan exil ou venezuela. Fok non di nan tan sa, te gen tout yon ekip mafya ki tap opere kiba. Apen Castro rentre la van, yo tout kourir ale soti. Gwen plizye anay yo ki te vin an Haiti, se apati de lè sa peyi d'Haiti pral komanse toune yon kal fou, kote gro kontre bandouag pral komanse pase an transit nan peyi ya, e kote an pil Haitien pral komanse tombe nan zafè pran e nan zafè bandouag.

Nou rive koun nyer nan finisman volume 12. Nou pral pase koun nyer nan volume 13.

Poun kontinye gran masse ke nou ap fè sou rey doktèr François Duvalier. Ankon yon fwa chaz ami, fwa mwen mersye nou an pil pou tout bon jan informasyon ke nou mwen mwen ki pèm mwen mwen preparè se gwi sa. Mersi boku.