Koleksyon› Paj Listwa: Istwa Ayiti› Gouvènman Prezidan François Duvalier (1957-1971)
Volim 13 · Chapit 27

gwoze pou let yo ki nan ame da iti,

Tèks chapit sa a soti nan transkripsyon prensipal la. Li poko korije.

Tab matyè
Chapit yo
  1. Volim 11 · Chapit 1Kiyès ki te Jeneral Antonio Kébreau? E kiyès ki te Clément Jumelle?
  2. Volim 11 · Chapit 2Kiyès ki te agwonòm Louis Déjoie?
  3. Volim 11 · Chapit 3Kiyès ki te Doktè François Duvalier?
  4. Volim 11 · Chapit 4Aktivite politik e tanperaman Doktè Duvalier
  5. Volim 11 · Chapit 5Èske Duvalier te gen konesans mistik?
  6. Volim 11 · Chapit 6Kanpay elektoral 1957
  7. Volim 11 · Chapit 7Eleksyon prezidansyèl
  8. Volim 11 · Chapit 8De 22 septem a 22 octob 1957
  9. Volim 11 · Chapit 9Premier jour, président du valier au pouvoir.
  10. Volim 11 · Chapit 10Tout d'abord Kagula, apre sa tonton makout.
  11. Volim 12 · Chapit 11Rencontre président du valier d'abord ak Clément Jumel,
  12. Volim 12 · Chapit 12General Kebro apre eleksyon
  13. Volim 12 · Chapit 13Duvalier pral kouri al genel Kebro
  14. Volim 12 · Chapit 14Apre General Kebo, di wale pal kouri ak Major Preswapier.
  15. Volim 12 · Chapit 15Se kounye ya, prezident Duvalier pa al gen problem
  16. Volim 12 · Chapit 16Sityasyon pral vin anko pi malouk
  17. Volim 12 · Chapit 17Premier invasion
  18. Volim 12 · Chapit 18SITUASYON APRE PREMIER INVASYON
  19. Volim 12 · Chapit 19Militien, Tonton Makout, Faudimanche, Clément Barbeau
  20. Volim 12 · Chapit 20Merin Merikè,
  21. Volim 13 · Chapit 21Tribulation la famin jumel
  22. Volim 13 · Chapit 22Chapit 22
  23. Volim 13 · Chapit 23Yon dezyam evasyon
  24. Volim 13 · Chapit 24di, mwen se met peyi ya,
  25. Volim 13 · Chapit 25Sityasyon ekonomik peyi
  26. Volim 13 · Chapit 26Program potekole
  27. Volim 13 · Chapit 27gwoze pou let yo ki nan ame da iti,
  28. Volim 13 · Chapit 28Di valye pou aleve kont pe, an san mak konseye franse l'eglise katolik yo ki nan pe iya.
  29. Volim 14 · Chapit 29Asasina Dokter Roger Rousseau
  30. Volim 14 · Chapit 30Arrestasyon Clement Barbeau
  31. Volim 14 · Chapit 31KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?
  32. Volim 14 · Chapit 32Grev elev ak etudyan
  33. Volim 14 · Chapit 33Konsekans greve eleve ak etidyan yo pou peyi ya
  34. Volim 14 · Chapit 34MOUVEMENT KOMUNISTE
  35. Volim 14 · Chapit 35Du valye pal bay pou ap tete pal yo kou d'eta.
  36. Volim 14 · Chapit 36Jou de la Rekonnesse Nationale
  37. Volim 14 · Chapit 37Pozisyon gouvernement amerikain vis-a-vis du valier
  38. Volim 14 · Chapit 38Kouman situasyon pou alye apre sa?
  39. Volim 14 · Chapit 39Chapit 39
  40. Volim 15 · Chapit 40Divalye pou al liberer Clement Barbeau
  41. Volim 15 · Chapit 41Tentative Koudeta 14 Avril 1963
  42. Volim 15 · Chapit 42Clemant Barbo pa leve kampe kondivalye.
  43. Volim 15 · Chapit 43Babo pa leseye kidnapè Jean-Claude Duvalier.
  44. Volim 15 · Chapit 44Kitè plan Clément Barbeau?
  45. Volim 15 · Chapit 45Sa kite pase an vant tentative kidnapping Jean-Claude sa?
  46. Volim 15 · Chapit 46Kris diplomatik ant Haiti e la Republik Dominikèn
  47. Volim 15 · Chapit 47Komasman mwa me 1963
  48. Volim 15 · Chapit 48La jounen 15 me 1963
  49. Volim 15 · Chapit 49Jounal Le Nouveau Monde.
  50. Volim 15 · Chapit 50Jouman di valye fè pa tombe nan dat 15 me 1963?
  51. Volim 16 · Chapit 51Rezon ki fè du valye pa tombe nan dat 15 mai 1963
  52. Volim 16 · Chapit 52Mois de la reconnaissance nationale
  53. Volim 16 · Chapit 53Konseil Nasional de Devloupment et de Planifikasyon Konadep
  54. Volim 16 · Chapit 54Le mort Clément Barbeau
Vèsyon audio
0:00 --:--
gwoze pou let yo ki nan ame da iti,

Chapit 27 gwoze pou let yo ki nan ame da iti,

empi kek pe ak monsen yo blan franse nan l'eglis katolik ki ta vil nan veyi. La mem apre tombe magloa, la me a te komanse pran baf. Te gompi l'oficye yo te mette la retret. La me a li mem bien vide pral fan nan de kan. Se konsenan dat 25 me 1957,

kom nou sonje, yon kan la me a talbrake gwozam et tombe tire sur l'ot kan ki tan dan kazen de sa lin.

Se de juste se lesa yon gen sivil pa de deklonche nan peyi. En plus de sa, nan l'espace de di mwa seulement,

nou pa lwè genèral Léon Cantave, apre sa genèral Antonio Quebo, te pase kom chef d'état majon nan tèt la mer. A kos tout bouleve sa yo, kompetens la mer d'Haïti kom fos militer, te tombe telman ba ke l te vin preske mem jan la me a te ye an van blan merikè yo te vin okupe pe yia nan mwa jye 1915. Di valye ki te fe l'histoire. Te konen pat gen zafè yon general sote nan pouvens desen pa ou prins nan tet yon fos la me je te prezident rentre nan pale nasyonal en pi pran mouvar. Kounye ya, kou de ta te vin gon lot definisyon

ta devine fèt yon lot jan e se la Meda Iti ki te la pou fè plan e bay kou deta.

Kom di valye te fè seman ke li l pata pran kou deta.

Tout d'abor,

li pral teman ti bile. Apre sa, li pral pran tout ton plezi pou l tochonè e mem avili la Meda Iti. Apre di valye fin revoke general Antonio Quebo nan 12 mars 1958.

Se jist apre

fè nan lan 8-28 pou leve 29 juye 1958 ke di valye pou al montè kolonel Maurice Flambert, general e nan men l chef d'état-major la Meda-Haiti, ki donk pwè nan plus passe 4 mwa et demi pat gen okan chef d'état-major nan tèt la Meda-Haiti. Manda general Flambert te dure solman 6 mwa paske nan mwa janvye 1959, di valye nan men kolonel Pierre Merceau yon mi lat ki te chef la polispo ou prince, kom chef d'état-major la Meda-Haiti, pou remplase General Maurice Flambert. An plus de General Flambert, nan menm kousa, Duvalier te tou profite pou l mette a la retret 10 kolonel, ansam a 40 lieutenant kolonel. Men, pou ki sa Duvalier te revoke General Maurice Flambert, e pou ki sa l te chwazi Pierre Mersouan, pou remplase l kom chef d'état-major la Meda-Haiti,

Kom nan men mwa janvye 1959 sa, te gen yon pwemye goup nan 70 milite Ameriken ki te gen pou rentre nan peyi ya e vin reorganize la Meda Haiti. Jus anvan milite Ameriken sa yo rentre nan peyi ya, di valye revoke flamber, paske l'pense li te ka prive pi fasilman domine Pierre Merceau, yon milite bien kalm e bien pose.

Apre Gen. Pierre Mersouan te pase 2 an 9 mwa kom chèf d'état-major la Meda-Haiti, du valier pral revokel evoer l'ambassadeur de Haitie a Paris.

Pour remplacer Pierre Mersouan, du valier tenomé kolonel Jean-René Boussico kom chèf d'état-major la Meda-Haiti.

Gen. Boussico te komanse remembre eleve escamp figure la Meda-Haiti.

Ou 1962, apre l te pase seulement 11 mwa kom chef de ta majo la me da iti, te goun let ki ta psikule nan pa ou prins, kom kwa la me a prepare yon kou de ta pou jete Duvalier. Le sa, Duvalier mande general Boussico pou l monten nan radio.

Al dementi za fe kou de ta sa ki ta pale nan la ruyar. Lè sa, Jean-René Boussico, chèv d'état-major la Medaïti, tètoual prè Madame Li, e ansam yalman de asil politik nan ambassade Vénégiella. Finalman, Duvalier nommè Colonel Gérard Constant pou remplase Jean-René Boussico,

püske General Gérard Constant sè ton pourianiste, li pral retè kom chèv d'état-major la Medaïti, pandan tout resreyn président François Duvalier. An plus de chef d'état majo yo ki te pase nan tèt la mè, yon apre lot. Duvalier te deja pose yo seri de zak ki montre kleman ke l te vle gen tout kontrol sou la mè d'Haïti. Se konsa, kom nou konen deja, la mèm apre l fin pran pou vwa, Duvalier te monte an kokagou la tonton makout ki tap mache simen la terè ak l anman nan tout peyi.

Paskè, se li, ou liye la beda iti ki gen doa chwazi moun pal pou vin chef seksyon nan plus pase 560 seksyon rural te gen an peyi an an tasa. Te gen yon promosyon milite ki te komisyonnen lan ane 1941 e ou te fe pati yon goup delit ki te rele promosyon le flambo. Ou, an pil nan ofisye sa yo talp pon gro entrenman nan l'ekol milite o Zetasuni ou bien o base milite Amerike yo te genye nan zon kanal Panama.

Yo te pon bon jo entrenman sou kouman yo monton fos la me, kouman yo servi a gzam sofistike, ki wol avyasyon milite, e menm sou teori modern kouman yo fe la ger. Fok di Duvalier pat nan dan se kole du tout A kolon ofisye Sayo Ki te fe pati promosyon le flambo El pral eklate yo tout Yon apre lot Nan mwa je 1961 Kom Duvalier pat tro satisfè Kouman Akademi Militè A tap mache Li pouan major Claude Raymond Yon ti kouzen el Ki te komandan gade prezidentiel Nan palè national El transfer el kom komandan Akademi Militè Troa mwa apre sa, nan dat 22 septem 1961, toujou yon dat 22, apre ou te fin komisyone yon denye promosyon kade, Duvalier te tou feme akademi militer. Apre l te fin transfere Major Claude Raymond kom komandan 4 prezidentiel nan palen nasyonal, Duvalier te nomme pou remplase l Major Gratia Jacques ke te balonti non jwet yo te relel gro gra. Gratia Jacques sa, seton ansyen soldat la Meda-Haiti ki te pren grade jouk li te rive Major, major, Duvalier pral bien vite montel kolonel e kolonel Gracia Jacques pral rete komandan kade prezidentiel na pale national pandan tout resrein François Duvalier, e joukrive sou rey Jean-Claude Duvalier. Yon kestyon kwa pose,

men pou ki rezon Duvalier te deplase major Claude Raymond komandan kade prezidentiel na pale national,

yon major Claude Raymond ki ton ti kouzèl, An plus de sa, yon ofisye ki talp an bon jan entredman nan l'ekol milite ou Meksik. Prezvan semp, du valye te pet tout ofisye ki te pase nan akademi milite.

Li te piton an afer ak ansyen soldat, ansyen jan Damyo ki te brangrade et te rive ofisye.

Akoz formasyon ansyen soldat yo limite, Mite, li te pense ke yo pa genye ase konesans pou monton kou deta, konse yo pa te represente oken denje grave pou gouvenman. Kom nou konen deja, nan tan sa, nan tout peyi a se milisyen kou ton tomakout ki te fe la lwa. San formasyon, san joken bon jan kontrol, sa ki la koj pral gen an pil abu ki te komet. Yon nan premi ofisye la Meda Iti ki pral tombe viktim se te kolonel Max Dekin, ke nan mwano 20 1961, sanz okyen provokasyon, chef tonton Makoud Henshla pral asasinel. Apre sa, pral gen an pil ofisye la Meda Iti ki te pase nan akademi milite, ofisye tankou Jean Bertrand, ofisye tankou Max Paris, ofisye tankou Roger de Chavigny, ofisye tankou Antoine Miltido, ki betman pral mouri mal. Fok di pou tout ofisye vitim sa yo Pat jom genye okun aket Okun arrestasyon Kon sa pat jom genye okun jizma ki te fet Et tout ofisye la meday ti sa yo te mouri Pou rye E yo tout te mouri tankou chien