Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapit 28 Di valye pou aleve kont pe, an san mak konseye franse l'eglise katolik yo ki nan pe iya.
Di valye pat nan dan se kole ak pe, an san mak konseye blan franse yo ki ten nan l'eglise katolik nan pe iya. Chi repit di valye ak religye sa yo te komanse nan l'anen 1942,
les sou gouvernement lesko, pe franse yo ak kek pe haisyen, te deklanche nan tout an de yo pe iya, yon mouvment krasè brise kont vodou, ki te rele mouvan rejete. Nan l'anen 1949,
prezite estimé te fon gro fèt pou make 200 an fondasyon Vilbo-O-Prince. E se apati l'anen 1949 sa,
ke Vodou pral fini pa pareta kle, el pral komanse la ite kol, kareman, nan tout peyi. Si pe franse ou pat d'akwa ak politike estimé ki ta boue Vodou a monte, yo pral monte ankon pi red kon di valye, ki pat nan kache lombrit, e ki te piblye plijer dokumen, ki montre kleman, ke vo doa rentre bien fon nan folklon,
ansan mak nan zantray pe bajen.
La men, apwe viktor, evolisyon fidel kaswa nan kiba, e kom Haiti tou pre kiba, antrap de mouvment komunist la te gay ekol seryosman, nan mitan profese, nan mitan etidyan, nan mitan eleve lekol,
ak an pil intelektuel nan peyi d'Haïti. Te gou syndika ki te reyouni profeseur yo ki tap fe l'ekol nan klas sekondèr nan lise ak kolej prive yo nan pa ou prins.
Syndika sa a te reyouni l'union de met de l'enseyman sekondèr ki gen kom abreviasyon l'UNMES. Ki UNMES.
Le mam sent d'etude sekondèr ki se yon branche nan l'UNMES
pou yal foun reynyon yo abitye fè chak anè nan mwa da ou anvan l'ekol louvri. Kom yo jwen pot lokal l'un mes fèmè,
professeur yo talman de konkou pè Etienne Guinanberger ki te chef kongregasyon de pèr du Saint-Esprit an Haiti ki la mèm fè professeur yo jwenon lokal an dan pti seminè a kolej semasyal pou yo fè reynyon
la mèm nan dat 12 da ou 19, Duvalier fè paret yon dekre kote l'bani l'ilmes koman yon organizasyon ki chaje a komunist ladan.
Le sa, an pil nan profeseur l'ekol sekonde, ou te blije pren rak, e ou tal kache.
Duvalier pral tou sezi okasyon, pou l'komanse atake pe franse yo. Se konsa kat jou apre sa, nan dat 16 da ou, Duvalier pase l'od pou ekspil se pe Etienne Grinenberger,
chef kongregasyon de pèr du Saint-Esprit en Haïti, ansan mak pèr Joseph Marek, ki pandan 30 an te kure nan paroisville se mak, malgré tout j'effort, achevek pa ou prins la Monseigneur François Barguier, ansan mak ambassadeur fransè se déploye, di valye pa djomba yo akoun eksplikasyon pou ki rezon li te pase l'od pou ekspulse de pèr fransè sa yo.
Sepandan d'apre sa nou point, Nome mwa nan liteur du Tiamon Ki se tit yon liv du vali publie Nou jwen liye kwen an page 65 Ak page 66 Liv sa Kwa ke sa te pare d'dol Te gen organizasyon L'ekol kon reganisyon Mam klerje katolik la Ki aktiveman Yo tap milite nan mouvman Te gen komite ki te jwen refuj Andan cheveche pou ou prins la Kote yo te fe reynyon pase modod e benyen pou ou pren sak trak. Li te kle pou tout moun, bon jan kampay jounal katolik la falanj tap menen. Lel te fe paret nan paj devan, yon kolon nouvel ki soti la van, ak foto revolisyonè akubè yo, ak gran babyo blyen long nan manton yo, e le jounal la pale de tout aksyon, revolisyonè akubè yo te fe, se ton fason pou jounal la voye
Pou yon chanjman politik ta fèd an Haiti. Pou sa ki gade pe ma rek. Netan sa, se an laten yo te kon chante lan mes nan l'eglis katolik. E te kon chante laten yo te kon chante nan finisman gran mes, pou mande bondye pou l'beni pe iya ansan ak prezident ki yo pouva. E kom yo te rapote baye di valye, pe ma rek te defan la koral l'eglis nan vil Saint-Marc, Voremon te chante sa nan finisman gwa mes Se pou rezon sa, Duvalier te pase l'od Po eksplise pe ma re Si jou apre sa Nan apre midi ma 18 da ou, 1959
Kek pe, kek ma bon me Ansan, ma kyo kolon fidel Te rassemble an den katedral po ou prins Po men nou reyon priye Po proteste kont l'od Duvalier pase ya
se de pe blan franse yo. Li pat pran tan pou kleman babo, abye an milite, paret lan nan katedra la nan tet yo eskwad, ton to bakout. La mem, yo rentre tout moun ki te la an barek koko makak. Apre sa yo arete, yo mene la polis plus pase 40 dan yo. Le ou i ve la polis, te gen plujon dan yo ki te benye ansan. Le lan demen merkodi 19 da ou, 1959.
Monseye pou a rie publie nan jounal La Falange, ki ton jounal katolik, yon let pastoral kote l denonse l od di vali pase pou ekspilse de pe franse yo. Nan let pastoral sa, monseye pou a rie fe kompran se yon zak ki pa kadre ak sak ki ekri nan konkoda gouvenba isyente sinyen sou prezident Jefroi ak papla nan Vatican nan l ane 1860. Nan let sa, monsenyor Poirier te mande tout katolik ki nan peyi ya pou la priye pou pek grinen berje ansan makpe amarek. Nan menm let sa, monsenyor Poirier te profite pou lvo yon avetisman bay tout pefwansye yo ki nan peyi ya pou lfe yo konen yo tout menase. Nenpwad ki jou yo katou veyo san garanti sekurite e san estabilite ki desese pou egzase misyon yo.
fè publion dekre nan joulan le moniteur kote l deklare desisyon salpon kont de pe franse yo se pou proteje sekirite l eta e defon la pe nan tout kontinan ameriken
apre monsenyor Poirier fin publion let pastoral sa nan joulan la falange Duvalier fè komiser gouvernement pau ou prins la Max Duplessis vroyon manda ansam ak yon od arrestasyon a rete monsenyor Poirier pou krim kont l'Etat.
Pendant transaksyon yo tap fet,
Clement Barbeau te tou al nan pti seminer kolèche semasyal pou an pek Grunenberger an sanmakpe amarek kouri ak yo tou le dena ayopor, ambarke yo a bor yon avyon e feyo kite veyye. Dejou apre sa,
komise gouvernement Max Duplessis anile mandal te voye pou arite Monsenyor Poirier.
Se kon sa bagayoteye,
kont nan dat 22 Novam 1960,
yon eskwad milite ak gade prezidentyel ak la polis envayi a chevecheye. Yo arete Monsenyor Poirier.
Sou arestasyon Monsenyor Poirier, mwen tombe sou de versyon.
Yon premye versyon, mwen jwen,
Monser Poirier nan Burol an dan achevecher. Nou jwen rapote nan dezyem versyon, Bien bonè, anvan men Monser Poirier te fe labab, E mette ratelier dan prostiche nan bouch li,
Eskwad militeyo anva y achevecher, E yo te bay Monser Poirier tan salman pou lte pase yon soutan sou li. E yo koura vel nan yo propor ou prens,
d'abord premier avyon, ki te pral dekole an direksyon Miami. Le monsenyor Poirier debake, de bra balan, ak solman yon do l'Ameriken an poche li, nan yon Poir Miami, pat gen peson ki tap tan li.
Se kek pe katolik, le apren sa, yo kouri an yon Poir Miami, an poten monsenyor Poirier kon kou. Apre sa, monsenyor Poirier te ale nan peyi lan Frans,
goutounen nan peyi d'Haïti ankor.
Apre di va le fin ekspulse monsenyor Poirier,
papla nan Vatican nan men monsenyor Rémy Augustin, yon Haitien, pou administre acheveche pa ou prens la. Yon mwa et demi apre sa,
nan an 8-9, pou leve 10 janvye 1961,
yon ekip milite a Gozam nan men yo tan l na acheveche a. Le orive, Yo reveye Monsenor Augustin ki tab dormi Yo arete el Yo al bouchel nan prison fwa dimanche La nuit la mem Yo arete kat lot pe franse E yo mene yo al joun Monsenor Remy Augustin Nan prison fwa dimanche Apre sa Yo mene yo nan aéroport Par prince Kote yon baket tou le 5 Abo yon avyon Ki a 5 de la premidi Te pati Po al san wang pote yiko Mem jou di janvye sa, Divali te fè la polis, an san mak jige de pè, pou zè lesse lè, e fè men jounal katolik la vadanj. La men apre Divali te pousse do e met de yon monsenyor Pouarier, monsenyor Augustin, an san mak kek pè fransè, te ekskomine Divali. et pourtant sa va t'empêché 20 jours après ou te fin expulsé monsieur Rémy Augustin nan jeudi 31 janvier 1961 radio gouvernement annoncé paplanant Vatican nan men père Claudius Angénor qui réparoua se plaisance yon père haïtien qui dégaine 41 ans comme administrateur archidiocese par au prince 3 jours après ça nan dimanche 3 février 1961 nan Gonaïve yon groupe Ki te gen plus pase 40 moun, te deklanche ou manifestasyon kont monsenyor Jean-Marie Paul Robert, ki te monsenyor dioses go naiv. Moun yo ki te ap fè manifestasyon, te pare tak pan kat nan men yo, ki de mande monsenyor Robert pou tout suit li ki te pe yia. E bien fò, yo tap rele, aba monsenyor Blanc, foutou deyon nan pe yia. Kom Monsenyor Robert, denpi la vey te kon sa, li te fe fè men portay devan le vechèr. Ak ba fè, manifestan yo te pété portay le vechèr. Yo rentren den le vechèr, yo fe piyaj.
Komandant militer depatman ansan mak prefèr al wè Monsenyor Robert pou fèl kompran kom yo pa kap garantis sekuritel fòk li kite gona yiv. Komandant militer la menm nan vwa tiu pou Monsenyor Robert rentre avèl vwa ou brins e al depose l kaj non aposto lik la Monsenyor Giovanni Ferrofino ki te yon italien. La menm gouvernman fe Monsenor Robert konen Kelke so rezon, li pa kapretounen goun aiv ankor Finalman, an novem 1962, yo ekspulse Monsenor Robert Rezon ki fe du valye te monte kont Monsenor Robert E fe l kite pe yia, se l el vin apron Monsenor Robert te defan per nan djou sez la tibonit yo Vore monte chante la ten, kre te kon chante Nan finis man gwa mes pou mwende bon diyo pou lbeni pe ye a, ansan ak prezident ki yo pou vwa. Mwen pa ka fè men chapit sa.
San pa pale don seremoni vodou, yon gen ki ton gwo makout lou, te organize menm jou dimanche 3 fevriye 1961 sa, le manifestasyon tap fèt nan gounayiv, kont mwen seye Robert.
Seremoni vodou sa te repren, Mèm jan sèremoni ki te fèt nan Bwaka Iman nan l'an 8-14 pou leve 15 Daou 1791.
Sèremoni vòdou sa.
Un gan te deside pou l'tal fèl an dan katedral Gwonaiv la.
A koz an pil moun te vin rassemblé. Li te deside lè sa, fè sèremoni an devan papote katedral Gwonaiv la.
Te gen tambouye ki te vin maye bagèt. Sa gwe tan bou vodou devan pa pot katedral go la yiv. Lwa te monte nan tet plijer serviter. E makout ki tap menen seremoni. Te tue yon gwo koshonwa. Li te pwese koshon nan kalis an or. Li te pase kalisan ala on. E fe moun yo ki te la. Bwese koshon ki te nan kalis la.
Konklyzyon Nou i ve la nan finisman volume 13 Nou pal pase kounye ya nan volume 14 Kote nou pal wè kouman di wè alè pal matè gref etudyan nan ba wè wè Nou pal wè asasina doktèr Roger Rousseau
Kouman di wè alè pal bay pou ap tèt pal yo kou deta
Kouman yo pal arite Klement Barbeau E al bouchèl fò dimanche
Pwè sa, Duvalier pou al libere Barbeau. Kouman Barbeau kou duvalier te pase lode pou lre te prizonian dan Kaeli. Pwè al sove a partir de Villa Merez. E kouman Barbeau pou al komanse frape. E pouan les ame nan pouan ou prins kon duvalier. Kouman Barbeau pou al eseye kidnampè de denye pitit Duvalier. E yo ki se simon ak Jean-Claude. E ki gwoche dega ki pouan komet nan pouan ou prins.
Apre tentative kidnamping sa.
barbo, pral mouri, an dan chankan, kote l de kache. Nan menm volume 14 sa. Se pa ti kras kose, nou pral dande.
Ankon l ot fwa, fwa kon remersye tout moun yo, ki bam tout bonjon informasyon yo, ki edeman pil, prepare seri sa. Ankon l ot fwa, mersi, e mersi boku.