KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?

CHAPITRE 31 KOUMAN SISTEM EDUKASYON ANTEYE NAN PEYI YA?

NOU TOUT TOU KONEN KI FOS EDUKASYON REPRESENTE POU AVANCEMENT AK DEVELOPMENT PAYI, LEDI VA ELEMENTO POUVOI NAN LANEN 1957, TE GE NAN PEYI YA TOUT YON EKIP JEAN ENTELEKTUEL AY SIEN KITE FENK SOTI ETUDIYE NAN PEYI LA FRANS.

E o te debake nan vò wens. Li pat prantan pou ekip jen entelektuel sa yo. Koto te jwen profeseur tan kou Leslie Maniga, Max Chancy, Marilu S. Chancy, Pierre Richet, Gradel Pompilus, Jean-Claude, e plizior lot, te klanshe yon kok kenshen revolusyon nan edukasyon nan vò wens. Nan mi tan tout bel tèt sa yo, te gen yon ki te pare tan flech. E bien vit, li pral fe nol, se Leslie Maniga, Fok di professeur Leslie Manigat te mache blai la konesans nan plizye l'ekol ak fakulte ki te gen nan bo ou bwens. Mwen dwe fè non konen nan peryot gwen vakans la ane 1956.

Professeur Leslie Manigat sa a konkou tout yon kolon entelektuel avansè. T'organize yon kou universitè de vakans. Lesa se an pil jen entelektuel nan tout peyi ya ki te kou yon tren nan kapital la. pou ven asister les apremidis dan la salle de pa perdue de la faculté de droit de Port-Prens tout yon séri-conférence sous-droit sous sociologie, sous sciences économiques sous sciences politiques, sous histoires sous diplomatie, sous finances publiques sous religions, sous éducation et latrié D'ailleurs, c'est professeur Leslie Manigasa qui té monté base école des hautes études internationales qui, nan l'année 1973, pralvin tout nez in agé

se menm professeur Leslie Manigasa a ki te vin prezident da Haiti de 7 februye 1988, jou krive 19 juen 1988.

Nan pa opweste, kou nan tout gwen vil provincio, fyev edukasyon te traverse sevel sou tou jen jan yo, e an pil nan yo te deside aproun, paske ou te realize bien vit, pa gen yon anyen ki te pase l'edukasyon, e pa gen yon ken go progre yo ka fè nan la vi, si yo pa gen bon jan l'edukasyon, Se konsa, kom pi fò nan jen jan sayo, se pitit peyizan de yo, ou bien pitit pov yo te ye, le swa, ou te konway yon ban jen gason, sa fe pa bon, rassemble yon ban poto lamp elektrik, ap mache panden apetidye. gen lot ou te konwe aswe nan ti kondouk kote yorete ya, ki te chita apetidye devon vie tab, ki kom lumiye ateklere ak yon lam chemine, yon lam bobech, ou byon vie lam pet gridab. Akos je fos a temande, e bagay yo te telman djur pou yo, li pat pran tan pou nan mi tan elev pov sa yo, yo te inventer yo motou neuf, yo pat jom di apetidye, yo te pitodi a batbet, Malgre gangou, malgre mizè nan dengon yo, malgre trip an pil nan yo tap kode, yo te deside kanmem kembe djom, paske le sa, te gen an peyi ya tout an jenès wopre, yo jenès chajak ideal. E pi fonan yo te deside apren, paske pitit pov la vil ou bien pitit peyizan de yo, yo te realize bien fit, kom pat gen an pil pot kite louvri pou yo, kon sa yo pat gen okun kote yo te ka rive nan la viya, si zo ka yo pa kom ponjan l'edukasyon.

Malouresman nan tan sa pou jen fiyo kom l'edikasyon pi lwen yo terive se sertifika ak beve Apre sa gen sa ki tal apren tapè a la machin de fason pou yo jwen non job biwo Gen sa ki tal apren fè cheve e bay bel kwafur Gen lot ki tal apren manye machin akoud e vin koutu riez Lot posibilite te gen pou solman kek nan ti jen fiyo se rentre nan l'ekol infimière ou bien al soa elit du bois ou bien al l'ekol nomal de fason apre sa pou yo talan seye kom institutris nan l'ekol primèr nan tan sa se apen si ou te jwenn kek rar jwenn fi ki te komanse pou an cheme fakultè ki te genyen nan université ki te fonksyonè seman nan pa ou bwens malre tou, fok di nan epok sa kom pat ko genyen zafè l'ekol molè

a tout nivou, nan tout gran vil peyi da iti, te monte bien ou. E l'edukasyon te rive telman ou. Sa ki fè fasilman e san problem nan tout peyi etranje ki gen sou la te. Yo te rekonnet valeur tout sertifika. Ansemak tout diplom ki te delivwe bay elev, ki te fè klasyon nan l'ekol, ki te gen lersa nan peyi da iti. Fidel Castro te fèk pon pouvo vwa akuba, e la menm mouvman komunista pral komanse ga ekol nan pou ou prins, e nan tout gren vil te genyen nan peyi ya. Nan eleksyon ki te fète os Etats-Unis an novem 1960, se John Fitzgerald Kennedy ki te pase kom 35e prezident Ameriken, a kos danje sistem komunist la te represente pou sistem kapitalist la, se ton bagay tout moun ki te ap suive kou an politik nan epok sa te konen ke prezident Kennedy te pral pran tout disposition pou l'empeche komunist laga e kol nan tout kontinant Ameriken. Anvan menm nouvo prezident Ameriken John Kennedy prete seman nan dat 20 janvye 1961, du valye te fè lansè nan jounal e vò remonte nan la vwa de la republik ki ton program radio-gouvenman, tout yo kampany pou denose mouvan komunist laga nan Haiti.

Tèk wò asosyasyon, etudyan nan pou reprensyon te formè, ki tère lè l'union nasyonal des etudyans Haitien. Nan mwa da ou 1960,

Yo te arete ven a etudyan sa yo ki te mam asosyasyon, e yo te akuse yo kom komunis. Nan mi tan ven etudyan yo te arete a, te genyon ki te rele Joseph Rone. Malgre Joseph Rone se trezori asosyasyon ke li te ye, men semble se li ki te potomita asosyasyon l'Union Nationale des Etudyans Haïsyens. Apre yo editorial ki te publie nan jounal le jour, e yo te lire nan plizye emisyon la Voix de la Republik, ki se programme radio-gouvernement,

jol fèk ou riboui, kom kwa yo te krasè tout vènt etudyan yo ki te nan prison.