Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapitre 41 Tentative Koudeta 14 Avril 1963
Nan l'armée d'Haïti, bourreaux ou victimes ki se tit yon livre pour ce fè avril Ekri nan page 455 Ak page 456 liv sa, li publie non 125 ofisye l'armè d'Haïti ki nan epok sa mouri, soa ekzekute, soa asasine, soa disparete, soa vitime nan safè politik, ou bien tombe an servis komande sou du valye. Kom nou kap wè, se tout yon kolon ofisye l'armè d'Haïti ki te tombe vitime et te mouri sou du valye. Yon kolon kolonel l'armè d'Haïti ki te servis nan port au prens,
ou e tout bon, Diwali soti pou l destabilize e avili la meyè. Konsan an komansman mwa janvye 1963,
yo deside me tèt yo ansanm e bay Diwali an kou deta. Moun ki tenan tèt konspirasyon, sete kolonel Lionel Honora, ki le sa te komandan militer departement de l'Ouest.
Malre tout fami kolonel Honora, yo tout se grand Diwali rishoteye, e mem gen kek nan yo ki te okipe bon jan posisyon nan gouvernement Diwali e, Et pourtant, depuis l'année 1960, kolonel Lionel Honorat tap multiplié des marches pou ak koman l'ta kapab renverser du valier. Fwa sa, premier plan konspirateur yo, se monte yon gros komando, atake pale national ak fos, fe du valier prisonnier, pou an tout gros amyo ki nan depo an dampalèr, e mette ou pre pou ou frape ak tout ekip tonton Makoud ki ta vle vin dan palea pou defan du valye. Yon dezyen plan se tou veye e pran du valye paske se toutan les apremidi li te konsoti nan oto ak yon gro tonton Makoud ki te releye lor yismet pou yalwe koman travay konstriksyon a yon pon internasyonal ma yigate atap mache. Yon tozyen plan se kidnap e Marie-Denise pou me pitit fi du valye.
fasil, paske Marie-Denise yon joun fyi trez emab, e zanmi tout moun, li pat nan zafèri tkache an da palè, e se toutan Marie-Denise tenan la wè. An pasan Marie-Denise se pwemye pitit du valye, nan kat pitit du valye yo, sanble se Marie-Denise li te plu remè, e sanble se li te bay plus afeksyon. Yon katryem plan, konspiratè o te deside deklanchè yon kou d'eta pou renverse Sè di valye nan dat 10 avril 1963 a 6 ou di soar.
General Gérard Constant, chèf d'état-major la mer, ki tou kou an komploua, te dekonseye pou chisyo e fè ou kompran li tapibon si ou talese kou apito nan landeme 11 avril a 4 ou di matin. Pasè reglement ki a la baz, tout stratèji militer toujou rekomande kou deklanche yon operasyon a 4 ou di matin
paske 7 et 8 heure du matin tout bagay fini, ou lyon kou dekranche la 6 heure du soir. Si nan date 10 avril a 6 heure du soir, ni nan lan demen 11 avril 1963, 4 heure du matin, an yon pa te fèt, paske kagezon gwozame, lou, konspiratrio tap tante pou fè kou apat jam de livwe, la men konspiratrio deside mette sou pie yon 5e plan. Kom nan 3 jou, pou al 14 avril ki se date aniversè du valye,
l'invite du valier pou l'vin assiste nan okasyon sa, yon gouparad militer la meday tia pou l'fe pou li nan stan Silvio XIV. De sa, konspirate ou pou l'tou arrete du valier e fel ki te peyi. E si zo kasa tab letounen mal, yo tap tou lou vizam e asasine du valier. Men pou realize yon operasyon kon sa, pou si sou tap bezon pil gozam, or, du valier ki te ren li kont anvan tout kou deta la me a te bay, ke se general Paul Magloire, General Léon Cantave, kè se General Antonio Quebro, yo tout tout d'abord, yo te toujou al pran la komèdman kazen de sa lin. Alo ke fè di valye, la mèm apre l te fin eklate General Antonio Quebro, li te retire an pil nan gwo zamyo ki dan dan kazen de sa lin. El te fè vin depose ou la an ba jel, an ba la kal pa le nasyonal, e res gwo zamyo ki te rete, li te fè fèm ou tout akle nan depo an dan kazen de sa lin. Pi gwo erre ki pou al fet le sa, se lè kolonel Lionel Olora ki te chef konspirasyon pase lieutenant Jean Valmet lòd pou lòmèd kle depo kote gwo zamyou femè an dan kazen de sa lin. Lieutenant Jean Valmet al pale koze sa ak yon fwèl ki ton du valiris an raje. E la menm fwe lieutenant Jean Valmire kouri al fwe rapor bay Madame Maxadorf, Madame Maxadorf sa, ou Zali Bosquet, malke seton fem, poutan seli ki te komandan chef Macoution an fwe Dimanche. La men, Madame Max Adolphe, Ansan Macfrey, Lieutenant Jean Valmire, a tout bouline yo dewa monte ou pale al fe rapo ba Djivalie ke milite, Gran Katye Genera Lameda iti, talman de pou bay kle depo kote yo ferme tout zamyon an kazen de sa line. Sanpe di tan, di wale fè li yon komunike nan radyo, kote l konvoke tout kolonel yo ki nan pa ou prins, provine la mem nan reynyon li pral fè nan valè nasyonal. Yo te men pase komunike sa nan wopalèr, an dan stad si l yo kator, kote lè sa te gon gwo mat choubol ki tap jwe. General Gérard Constant, chèv d'état-major l'Amède Haïti, mande la matinia honorat, kiton groboan nan gouvernement pou l'kouri al di frèl, kolonel Lionel Honorat pou l'prenrak, paske du vali au courant sa ki la koz konplo a foiré. E, la men, nan dat 14 avril la, ki ton jeudi 5, kolonel Lionel Honora, kolonel Ken Delens, ak lieutenant Roland Magloire, alman de asil politik nan ambasade Pays-Brasil nan Port-au-Vence. Apre sa, kat lot ofisye, major Tony Pierre, ki te komandan militer Waramet, kolonel Jean Bernier, ki te komandan plateau central, lieutenant kolonel Lionel Allaire, ki te komandan distrit militer Hensh, ak kapten Robert Ploumer, set ofisye sa yo ki te nan ke komplo an san mak tout konfaminyo al mande e al pran azil politik nan ambasade peyi Brezil.
Yon semen apresa, plizyor kamyon chajak totom akout tal kase kay e fe piyay tout sa ki te genyen an dan kay set ofisye sa yo. El pat pran tan apresa, pou di valye fay tribunal renyon jujman kont tout set ofisye sa yo
Sa ki fe, tou le set ofisye ou te vin pedi nationalite yo. Yo pat a ishe anko, e an mem tan, mem jujman te kondane tou le set a mor. Apo sa Duvalier pou al fon gwo reform nan la Medaïti, e nan de semen li pou al revoke, mete a la retret e debote 72 ofisye la Medaïti. Kom general Humberto Costello, se li ki devon pou an pouvoan nan peyi Brazil, Li te fini pa fe di valye bal set ofisye Haitien yo yon sof kondwi ki se yon form lese pase. Se sa ki po al permete nan dat 19 novem 1964. Apre yo te fini pase 19 mwa an dan ambasade la, set ofisye Haitien yo po al kite peyi ya yo po al fe wout pou peyi Brazil. Le yo rive nan peyi Brazil. Yo tal la ge tou le set non tizile ki rele l'il de fleur. Yon nan yo, kolonel Candelens te reysi pren tet yon marin brezilien, kite del kite zile l'il de fleur, el tal kache kol nan yon katiye ryo de janeiro ki rele kopak abana. Apwe kat mwa, kolonel Candelens te reysi kite brezil, el tal jwen kofan mil oz Etats-Unis. Pou re sis ofisyeyo, apre ou te pase neuf mwa nan tizi le li de fleur, gouvernman brésilien te permè t'yo kite peyi brésil, e ou tout tal viv ou z'Etats-Unis. Le apre pase tout invasion, tout pièj, et tout sa k te fète kon di valye, an pil moun ki ap fè analize, rekounète se sol kou sa a juske la, ki vreman te manke potè di valye ale.