Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapit 46 Kris diplomatik ant Haiti e la Republik Dominikèn
Nan dat 27 fevriye 1963,
Juan Bosch pral prate seman kom prezident Republik Dominikèn. Puskel ton sosyalis, sa la kozan la gran Juan Bosch pat nan dan se kole ak di valye e konsal pat prantan pou relasyon ant Haiti e la Republik Dominikèn devin gate.
Fok nou sonje la mem apre Fidel Castro te fin pran pouvo ak Cuba, Duvalier ak Tourio te renkontre sou fontiere an an zon malpas Jimani,
kote ou te sinyon akor pou yo mette tyon ansam pou kombat komunis.
Sependan den pi apre asasina Tourio, plizor goup aisyen ki te kond Duvalier te komanse travase fontiere e alpon rezidans an Dominikani. Konya a ak kwan bors, se an mas. oposan Haitien yo pa l travese fontyer e al goufle an Dominikani.
An plus de sa, Wan Bosch te menmrive ou fui kek militer Haitien pou lede yo renverse Duvalier. Duvalier pou bopal, pa l evite to aneve, e yon yestou yo ki te exile nan peyi l'Espagne, pou yon vin vive an Haiti. Tout d'abord, an janvier 1963,
yo mwa anvan Wan Bosch pou ete seman kom prezident. Yo te jwen kadav konsil general dominikèn Gerardo Blanco a gojet li koupe nan la koukay kote l deriter. Malgre tout presyon gouvernment dominikèn te fe, gouvernment Duvalier pa djom femene oken bonjan anket pou konen kouman konsil dominikèn sa ate mouri. E konsa an la gan, tensyon pou al monte bien ro ant nou vopresidant dominikèn Juan Bosch e François Duvalier.
tentative kidnapping pitit li yo, se ton operasyon militer de ho nivo. E Kleman Barbo pou kon pal, pat kap realize yon kou kon sa. Le di valye konen ke François Benoit talmande asil politik nan ambasade Republik Dominiken.
Li pat pran tan pou l spekule ke François Benoit te kite ambasade Dominiken nan an maten, e rel tounen nan ambasade la, la men apre tentative kidnapping lan. Di vali vwe tout d'abor yon eskwad soldat al anserkle ambasade dominiken la. Yon de soldat la polis ki te entri an ambasade la al chèche François Benoit. Kom soldat la polis yon pat joun François Benoit nan premier etaj, yon monte nan deuxième etaj ambasade la. Le sa, yon te menmrive menase e pointe fizi sou kati amena yon dominiken ki te sekwete ambasade la.
kote François Benoye, lè di vali apren ke sen an rezidans privé ambassadeur dominikèn ke François Benoye talpon refuge. Li pase l'od pou yon skwad milite la Medaïti al installe ke Gromy Traez arebo la kou rezidans privé ambassadeur dominikèn e al ton l'od li pou al pase.
Fok dile sa, tout ven de refugé a Isièo kite pou an zil politik an dan rezidans privé ambassadeur dominikèn kè yo tout pral monte sou bisket, e sa pral kreye yon gro kriz diplomatik an gouvernman Haitien an gouvernman Dominikè. Nan dimanj 28 avril 1963,
prezident Dominikè an Juan Bosch fon deklarasyon publik nan radio kote l montre l fache pou menas de soldat Haitien o te fe. Le ou te rentre et al fe foui an dan ambasade Dominikè nan an pa ou prens. El denonse zafè soldat haïsien yo, kit al ansè kle a groz am, rezidans privè ambassadeur dominikèn, sakte simen laterèr, kay tout vende haïsien yo, kit al pran azil politik an dan kay ambassadeur, sak i vin kriye yon situasyon grav mè grav. Wanbosch kontinuè deklarasyon kote l'bay di valye yon ultimatom 6 okan an 24 or jan de pratik sa ou pa suspon la bombade par le nasyonal la men, Gounet Chalmers minis des affers etranger publiye yon deklarasyon bien long kote l'niye deklarasyon wanbosch yo el tou annonse nouvel ha iti koupe tout relasyon diplomatik ak la republik dominiken akos gose kriz diplomatik sa L'OE a konvoke yon reynyon d'urjans pou ambasadeur yo nan Washington. Sou 18 ambasadeur ki te prezen nan reynyon sa, gen 2 ki pat vote, men 16 lesot yo te pon yon rezolution pou exige du valye pou l'respecte tout konvansyon internasyonal, pou l'retire troupe ki a yon siyej ambasade dominiken lan, de menm ke troupio ki ansèkle rezidans ambassadeur dominikèn. E l'OEA pral voye yon delegasyon an Haiti pou vin fwen kèt sou situasyon.
Peyi Colombi pral pran fète koz pou lveye entere ambassade dominikèn nan Port-au-Prince, de menm ke sou 22 Haitien yo ki tal pran zil politik an dan kay rezidans privé ambassadeur dominikèn. Malgre l'OEA temande gouvernement dominikèn pou l'pou an kampo, pandan l'pou almenen yon anket an Haiti, sa pat an peche prezident dominikèn Juan Bosch fèyon lot de deklarasyon kou te l deklarè. Duvalier pa selman an diktatèr, men Duvalier son moun fou ke liè. Delegasyon l'OEA ki te genyen ambassadeur 5 peyi ki se ambassadeur Kolombi, ambassadeur Bolivie, ambassadeur Chili, ambassadeur Ekwater,
Salvador, te rive pa ou pwens nan date 30 avril, e Duvalier te resevou nan landemè ki te 1è mai. Pendan plus passe 1è de tan, Duvalier detaye yon ban chache grav ke l genyen kont gouvernement dominikèn.
Premiaman, et gouvernement dominikèn, ba exil les politikas haïsyen ou ki ap vive en Dominikani. Dezyamman, kran entrenman malfeteur pou kreye de zode sou tout fontyèr. 3 avyon gouvernman Dominikèn mette a dispozisyon exilè Haitien yo pou yo vin simen trak sou peyi ya 4 teroris Haitien ki rentre nan peyi ya nan kof deye, machin ambasad la E ki konsoti lan 8 pou al komet zak sabotaj 5 troupe lame Dominikèn ki masse sou fontyer Nan apremidi, jiva li organizyon gwo miting ak maspeb gaye sou gazon
ki devan pale nasyonal. Tek gen te goupan kat ki te ekri an gros let. Sou yon ou te kali
papadok ou la boutoutan. E sou lot la, papadok le bon die et avek vou. Le sa a du valete fondisko an kreyol, melange ak fonsek, kote l diyan substans. Si apre mi diyan me resevoa manm misyon le a, se pou montre atachman ke m genyen pou pou organizasyon sa, nou pa pe peson, nou pa dispose aksepte l'od de peson, menm pa pam sil te vivan toujou, i pete kap vin impozem oken l'od, fok yo revolusyonè a toujou pre pou l'sakrifye vil, mwa, jousi pre. Mwem delegasyon lè a te retounen Washington nan dat 5 me, nan rapor yo fè, yo deklare ke yo pat jwen oken prev sou akizasyon, wè n'bojte potè kom kwa Duvalier reprezentè yon menas pou la pen an kontinant Ameriken.
Duvalier pa pren ta apre sa pou l'POTECA devan l'ONU, kom kwa Haiti kom peyi neg nan kasa te vitim de diskriminasyon rasyal. Li te tou profite pou m ban disposisyon.
Li dekrete kouvre fe de 8h du soa, jou krive 5h du maten an pou ou prens, el baysof kondwi a 15 nan 22 mounyo ki tal pon refuj nan ambasade dominiken. Reset yo, en an mi tan yo François Benoit, du valier pral kenbe yo nan peyi ya sou akusasyon se konspiratèr kèye. Nan mi tan 15 moun yo kite pran refuj an dan rezidans privè ambasadeur 2015, e kè di valier te bay sauf konduyè ki son fòm lese pase pou permètyo kite peyi ya, te gen Perjambati George. Perjambati George sa se yo ansyen gro du valieris le teye. D'ayor, kaymanman Pejog, se yon nan kay kote di vali tal kache lel tap konspire kon gouvernement Paul Magloa. Pejog ki te premier ministre edukasyon nasyonal nan premier kabine ministeriel gouvernement di vali. Pat prantan pou lte ra l'ekol sou di vali. E nou pralwe Pejog den pil rivi an eksil. Li pral nan tete plizye mouvman, plizye invasyon ki pral fèt pou eklate di vali.