Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapit kante 9. Jounal Le Nouveau Monde.
Apre tout gwo preparatif ki te fet e tout gwo dispositif sa yo ki te deploye.
Kestyon w ap pose, me sa ki fe nan dat 15 me 1963?
2000 marine merikanyo pat pon helikopter, desen pa w prens, rentre an depan de nasyonal, pren di valye ansan mak tout fomil, ale ak yon aeropor, mete yo a bon avyon, e fe yo kite ve yia. Nan de chapit yo ki vini apre sa, m pa leseye fon tire ale sou sa m konen. Y fe di valye pa tombe nan dat 15 mey 1963.
E souk tou ki impak sa pral genyen sou avanseman doktrine komuniste la. Jera de Katalon se yon jounalist ki te fet o kap.
Pa pal ton blan franse, ma mal ton haitienne. Di te jenti gason, le parel vore lal fe etudli nan peyi la Frans. Le lrotoun nan Haiti, li te plus panche sou aktivite jounaliste. E kon sa li tal viv pa ou prins. Apre sa li te kite pa ou prins, el tal habite ou kap, kom popriyete hostelri diwa Kristof, ki se pi gro l'otel te genyen nan vile ou kap nan tan sa a, e kite kon resevoa souk touk touriste etranje.
Apre renveasman gouvernement Paul Magloire, jera de Kataloy ansan mak Luke Fouché, yo dea Louvry nan Rue 24, an fas hostelri diwa Kristof, Yon jounal ki te rele le nouvou moun.
Luke Fouché, se ton avoka ou kap,
ki te okupè gwo fonksyon politik sou gouvernement Stenyo Vincent, gouvernement Elie Lescaut, a gouvernement Paul Magloire. T'apre sa ki rapote, yo di se Luke Fouché sa a, ki te ekri pi fon atik nan konstitisyon 1950 la, e se konstitisyon sa a, ki fe, depi la sa a, ou liye la chanm,
pep lè eleksyon ki pral vote pou noumen prezident d'Haïti e se denpi konstitisyon sa ha, fam haïsyen pral gen doa vote nan eleksyon.
Bien vit, Luc Fouché te vle fè jounal le nouvo moun lan, se vil kom tremplem a aspirasyon politik li,
tandis ke Gérard de Catalogne te pito wè ki avantage l'ite kap tire kom popriete o stèlri di wa Kristof e bien vit yo chak pal fè wout yo separe.
Nan l'anè 1958, du valye nan men Luke Fouché ambassadeur d'Haïti a Washington.
Bien vit, apre sa, nan l'anè 1959, du valye transferelle kom ambassadeur d'Haïti a Ottawa nan Kanada.
La men Luke Fouché bal demisyon.
Li ekri yon not ke l te fè publie nan jounal le matin pou anonsè ke l pa nan jounal le Nouveau Monde ankor.
Dèmpi lè sa, Luc Fouché pou al tombe fò oposisyon kondivalye,
li pou al pase tout 13 vil an exil New York, kote l pou al mouri nan l'année 1984.
Jè rè de Katalon l pou al rete o kap kom sèl propriétére et directeur jounal le Nouveau Monde. Fok di Le Nouveau Monde sa, se ton gouou jounal ki te paret sou 20-24 paj chak dimanche matin. Se jounal ki te gon pel prezentasyon. El te bien ekwi. Paske jira de Katalonye kom a grije de gramer pa te premet tout kalite atik paret sou jounal la. Se touven nan tan sa, men ta travay a tan parsyel nan jounal Le Nouveau Monde. a lafwa kom korekter, kom tradikter, e kom jounalist. Kom korekter, mwen te responsab li, e fet tout koreksyon an van chak pa jounal latal sou pres.
Dezyemman, kom nan tan sa,
pot kongen yon teleskriptor, se pa la pos nan kou an vlop, jounal naten kon recevoa bulten nouvel ki te soti al etranje. E tout a tsy ki yo te ekri swa an angle ou bien an panyol. E kom tradikter, Jobman se tradi tout nouvel etranje yo an fwese.
Toasyemman, mwen te responsab yon seksyon pou rapote nouvel sa k te pase o kap an se mak tan tout peyi. Tsy kolon sa se. An bref, men sou kote, jirade katalon enterele la kronik de chien zekwaze.
Finalman, mwen te responsab tout yon kolon pou fay yon rezime nouvel radyo te bay ou bien sam te lir ki te pase al etranje nan semen la. Nan yon vrayaj di valet al fè nan or, li te profite pou l'fon diskous ou plas la douan o kap. Kotel di li pral bati yon lotel 500 chanm o kap. Le sa, touri syo pral kap pou yon ponton flotan pou mene yo mol San Nikola.
De la, yo kap to al Cuba. Disko sa a te fet devan, paske le sa, mwen te la. Fok di, la men, apreza fe hotel 500 chanm lan, li pat pran tan pou jera de Katalon, lanse nan lou nouvo moun, tout yon kampany. Pou mande gouvernman, pou lta organize yon fwa internasyonal yo kap, ese yon nan rezon ki la koz Luke Fouché pral kite jounal. Nan kolon atik de Katalon te publie yo Di te fe kompwane Kom prezide estimé Te fe bicentenè E tou sa celebrasyon bicentenè A te fe pou pou ou prens Ak citadel pi gro atraksyon turistik Ki gen ak a ibla Re amenajman aéropor ou kap E fel touneyon aéropor Internasyonal Se pati krasbou rad la jan Fwa internasyonal ou kap sa Pal bay peyi ya Fap di valye pat to finre men moun nan zon nor.
Ou pou yon jou li tap pale de departement di nor,
li dekla republikman radio. De se nor, se nor ki tante a disparetre.
Hmm, kom kwa, tout zon nou peyi a pral disparetre.
Ki don? Ou komanseman di valye pat jom okupe je radio Katalon, ak zafè organize fwa internasyonal, ni amenaje aéropor ou kapla fel vintounen yo aéropor internasyonal.
Ki donk, fwa internasyonal la pa djam fèt, ni louvwe aéropor ou kapla e fel tounen yo aéropor internasyonal.
An plus de sa, kom nou tout konen, pa djam genyen ouken afer bati hotel 500 chanm ou kapl. Rive l'anè 1964, le nouvo moun pral rentre pou ou prens,