Unvetted
This transcription has not yet been manually reviewed against the original audio and may contain transcription, spelling, or formatting errors.
Chapit 9 Premier jour, président du valier au pouvoir.
Fason eleksyon te organize, la kos du valier monte au pouvoir san l'pad gen yon vwè mandat popüler. Lè, sak fè an pil moun te kwe, sa pa b'durè lontan, e mèm gen moun ki te parye go la jan, an 23 mwa, la mè d'Haïti pral kapote doktèr du valier. Se pou tèt sa, de l'année 1957,
jou krive l'année 1971,
prezident du valier pral genyen pou l'fè fasse kare devan yon oposisyon farouche ki te montè kontre li. Yon pwemye kestyon, Pou ki rezon General Kebou ansem a Xako Litlio te fe fe vie eleksyon sa?
Dapre sak tab di nan epok sa, General Kebou te fe yon akor avik doktèr du valye ou l bay pouvoi akondisyon Kembel kom chèp d'état-major l'armè d'Haïti pèndan 3 an. apre sa pou prezidant du valye Voyel, ambasadeur da Iti ou Vatikan. Kom ansyen seminarist, yon nan rev Kebo,
se pou yon jou lal vive a Wom pou lwe kouman paplap fonksyone e kouman bagay yo te fed nan la site du Vatikan. Pou general Kebo te rive pi fasilman, fe du valye pon pouvo, di te met al e ka an pil nan gro ofisye yo e kembe nan la armè d'Haïti, tout sa yo l konen ki te du valirist an kou li mèm. Men pou ki sa ofisye sa yo te du valirist, se pat ni pa moun pou du valier, ni pa konviksyon politik, se ke tout d'abord, pendan 6 an l te pase ou pouvoi, Paul Margulois te kembe tout gwocha brak yo ki te monte an sèm avèl an 1950,
Fok di gen an pil nou ofisye yo ki ta plèyen Deske pandan 12 denye aney yo, yo pat jom pran promosyon. Ke fe Duvalier? Di pou met yo tout, di pou albay yo promosyon. An plus de sa, milite yo prevoi, avek Duvalier, yo pral bien menen.
De dat, eleksyon, 22 septembre, a dat li pretese man 22 oktob 1957.
Pandan tout mwa sa,
Duvalier te montre l'kredosil.
Yon moun ki gaga, yon moun ki e gare, li te toujou d'akor avèk tou sa grochabrak yo ki te nan l'armè d'Aiti a te dil, e bien vit, li te kou yi fè tou sa yo te mandè l'boul fè.
Genè ofisye yo ki pat genyen okun respè boudi balye, e yo te wèl tenkou yon moun yo pral toujou kap fè avèl tou sa yo vle, kom nou pral wè pi devan, yo tout te nan lè rè.
Yo tout pral pou nan gom. Paske ou fon, du valye pa telman vle wè ofisye la meda iti yo ki te pase nan akademi militer. E surtout, sa yo ki te pati al prantrenman nan baz militer ou Zeta Zuni. Li wè kouman ofisye la meda iti yo te jete estime, kouman se de jen ofisye ki tal pase general Paul Magloire l'od pou l'kite peyi ya, kouman ofisye yo te eklate yon apre l'od prezident Franck Sylvain,
Président Daniel Fignolet E kouman yo te fè fè yon vie eleksyon Ki te pèmèt li pwèn pou vòr Duvalier te pwèn sè Tout ofisye yo la E ap suveyè premye okasyon pou bal kou d'Etat E kom nou pwèl wèpi devan Bien vit Duvalier pwèl krasè anpil nan ofisye yo Ki pat bientan kouri ki te bè yia El pwèl avili la mi d'Haïti Kelke jou anvan doktor Duvalier prété sèman
de pres a kek jounalist kotel di peyizan adouril.
Li pa ni ble, ni bouj drapo, men se tout drapo haisyen ki reprezenté l'union noire akmela. Li pa genyen l'enmi, ni l'paple genyen. L'enmi nasyon, se nan chon ki la pou juje yo. Li pou met pou l'respecte tout doa konstitisyon garanti.
Li invite lot kandida yo pou yora li yo a li menm e nan premier konferans de presa, li te menm souwete pou Haiti vinyon petit chéri Etats-Unis tan kou Puerto Rico, li montre nesesite pou l'monte yon gouvernman ki yon et,
li mande konkou peyi meriken pou ede l solusyonne kak problem fiskal, li promet li pou al favorize moun ki vin investi nan developman touriste, el pou al mande Washington pou vwe yon misyon milite pou kolabori avek l'ame d'Haiti. pou l fini li mande l union tout sektor politik ki gen a bi. Nan dat 22 oktob 1957,
Dr. François Duvalier prété seulement nan parle national kom 36e président d'Haïti. Nan dis kou l fè, li deklare la garanti liberté e la baye tout Haitien protection, li pral monte yon gouvernement d'union national e l pral rekoncilie nan chan.
konferans de pres li bay apre sa, li deklare bay kek jounalis, li pa gen akoun ledmi,
sof moun yo ki ledmi nan chan an. Nan mi tan moun yo ki te invite pou vin asiste la di vali ta pwete seman kon prezident, te kon blan meriken ki te rele John Roosevelt. Blan meriken sa, ki te pitit yo ansyen prezident meriken, ki te rele Franklin Delano Roosevelt. Te gen yon bureau New York, ki te kon fe lobby. Fe bel reklam pou moun.
Duvalier te kaskè 150 000 lola by John Roosevelt pou l'fè l'hobi pou li e defan intègrè gouvernement nan Washington.
Premier moun prezident Duvalier tal ran vizit ofisiel, l'elfin pwete seman, se ansyen prezident Stenyo Vincent.
Nantan sa, yon bon pati intelektuel pa ou prens, te gen an pil admiration pou Stenyo Vincent. Paske dapre yo, Vincent te gen bel voal,
El te kon fè bel diskou an franse e an kreol. D'ayor, pwè nan tout kampany lan, Duvalier te kon ap di pwè gen okan haisyen ki kon pale kreol pi bien pa se stènyo Vincent.
Se Vincent ki te fè Duvalier non men Frédéric Duvigno kom premier ministre de l'Intérieur nan gouvernement. E Vincent te retè jousk aske te mouri Petionville nan dat 3 septembe 1959 yon konseye politik trèz écoutè pou président Duvalier.
al ete apren le sol telman bien ke l teri ve depase tout vie man ev, tout vie magoui politik, Vincent te kon remet, l el te prezident. La mem apre di valie mante pouvoi, premier sal konstate, se ke kes l eta ate vide. Se konsa an pil moun ki te kon vin ou el nan paler, li te kon baye an ti tcho tcho. Les se arrive nan zorei direktor jititaba, li kouri al nan paler, al potet boite katon bourre ak do l'Ameriken baye du valye el dil.
Prezident, konen bien oken kote politik pa fèt sa la jan. Mwen pral pote ba ou chak matin de boite katon chaje ak do l'Ameriken, sak reprezenté la jan ou set reje a kolekte la vey. D'ayèr, se konsa bagayote kon fèt sou prezident. Estime de mèm ke sou prezident Paul Maglois. Ke fèt du valye?
pren la jan ki nan de brad katon yo, li mette yon anvrop pa li a 50 dola, 100 dola, 200 dola, jou krive 1000 dola. Il klasé anvrop pa group separe an dant siwa nan bi wol. Kom di va li konen chak moun gen yon pri, li te kon fè bel jes avèk pi fò moun ki te kon vin wel, nan palè, e chak fò al fè yon jes, san pa bezwen louvri anvrop la, li konen t'avans, kom el ajan, chak moun. An novem, yon mwa aprel te prete serman, jivale dekrete amnisti pou tout prizonye politik yo, yo te arete penan ke vay la. Yo te lage yo tout sof patizan Louis de Joyo ki te mele nan souleveman ki te fete nan dat 25 me, nan pou ou pres. Nan men mwa novem sa, jivale te vwe kuba yon delegasyon senk moun ke l fè konfians pou yal negosye ak yon bank kube pou prete gouvernement haisyen
pou 7 ans, a 5,5% interè. Po l'ajans a te rive deke se, te gen 3 kondisyon.
Premiaman, te gen 7 milyon dola ki te depo nan bank Cuba. 7 milyon dola, sa, se l'ajan ou te pon sou travayor a ici yo ki te ap koupe kran nan bate Cuba. Yo te sere l'ajans a pou yo e yo te suppose remet travayor l'ajan, le retoune an Haiti, apre se zon suk la fini. ki se touve person pa jom fe ouken reklamasyon. Se 7 milyon dola sa ki te servi pou garanti tiraj 4 milyon dola bank kibè te pwete gouvernement haitien.
Dezyèman, gouvernement haitien te konsenti pou l'peye koutye yo ki te mare afer yon milyon dola komisyon. E tozyèman, kom te gen plizye revolisyonè a kibè ki tap mouton komplo an Haiti pou al renverse gouvernement kibè.
Prezident kuben Fulhen, sio Batista, te fè du valye kompren, yon nan kondisyon pou l'jouen 4 milyon dolar, se pou l'pa pèmèt revolutionèr kuben yo, sevi avèk Haiti kom baz, pou yal envayi Kuba, e renversè kouvelman. Apre zafek 4 milyon dola fin mare, la jan te transfere Nou York a disposisyon gouvernement haisyen. La men, Divalier vwe fwe tout mame delegasyon an, a tout boulin rale koryo kite kiba. Sanble yon milyon dola komisyon an, pa djom piye.
Pou demare a 4 milyon dola sa, gouvernement Divalier te pote tout atensyon la de kote sol mwana piye. ki se pou ou prens ak vilokap. Tout d'abord, gouvernement si yon kontra ak yon firm Miami pou vin leve eskanp figyur la saline ak konstruksyon yon bankay pou loje sek mil moun. An plus de sa, te gen plan pou bati yon go aéroport pou ou prens ki kap resevwa avyon jet. Pou vilokap, gouvernement anonse yon pral reamenaje aéroport ou kap e yon pral bati yon lotel. Se apre sa, di wali ap pral deklare nan an miting ke l te fet devan la douan pandan l tap fon vizit o kap, ke l hotel ki pral bati o kap la pral gen 500 chanm. An pil moun ki tap reflechi, tap mande, men ki chapon vil o kap te gen nan tan sa, pou l te rive kenbe kompa yon hotel 500 chanm. Ou fon, kom nou konen, l hotel 500 chanm sa, pa djom bati.